Zwanger op zoek naar de vader

Gedurende zijn inmiddels veertigjarige schrijversloopbaan heeft William Trevor (1928) zich telkens opnieuw laten inspireren door de duistere kanten van de menselijke ziel....

Felicia's Journey wordt tot Trevors belangrijkste werken beschouwd. Tien jaar na publicatie van het origineel is de roman nu ook in het Nederlands vertaald.

Hoewel Trevor al sinds 1953 in Groot-Brittannië woont, blijft zijn Ierse achtergrond, als ook de tegenstellingen tussen zijn land van herkomst en zijn verkozen vaderland, hem inspireren. Felicia's reis is geen uitzondering. We ontmoeten de zeventienjarige Ierse hoofdpersoon uit de titel als ze met de boot op weg is naar Groot-Brittannië. Ze is zwanger, voortdurend misselijk en op zoek naar de vader van haar aanstaande kind, een zekere Johnny Lysaght. Johnny zou werkzaam zijn bij een fabriek die grasmaaimachines maakt, ergens in de buurt van Birmingham. Maar waar hij precies woont en werkt weet Felicia niet. Dus daar staat ze, na een doorwaakte nacht op de veerboot en een treinreis door de Midlands, op een grauw industrieterrein waar in geen velden of wegen een maaimachinefabriek is te bekennen. Wat te doen?

In het tweede hoofdstuk verschuift het perspectief naar meneer Hilditch, de 54-jarige manager maaltijdverstrekking van een fabriekskantine, die zijn royale gewicht van 123 kilo op peil houdt door het uitgebreid voorproeven van de diverse kantinegerechten, aangevuld met Marsen, Bounty's en koekjes. Meneer Hilditch is vrijgezel, draagt een bril met jampotglazen en lijkt zozeer het prototype van de brave burgerman (zijn favoriete muziek is Rosemary Clooney en Doris Day), dat de lezer vrijwel meteen argwaan krijgt.

Wanneer Felicia en Hilditch elkaar vervolgens ontmoeten, en de oudere man zich vaderlijk over het meisje ontfermt, lijkt de implicatie van naderend onheil evident. Een onaantrekkelijke, bedaagde vrijgezel met een eetobsessie (wat wordt hier gesublimeerd?) en een naïef jong meisje in den vreemde: als dat geen scenario van de duivel is.

In de hoofdstukken die volgen toont Trevor echter aan dat hij meer is dan een thrillerauteur. Zonder dat dit ten koste gaat van de spanning in de roman, neemt hij rustig de tijd om via flashbacks de benauwende, kleinsteedse achtergronden van Felicia te schetsen. Ze is opgegroeid in een fanatiek republikeins gezin, en sinds de sluiting van de conservenfabriek werkloos.

De achtergrond van die sluiting is overigens typerend voor het kleingeestige milieu waaruit Felicia afkomstig is. Een van haar collega's heeft een snee in haar hand opgelopen die is gaan ontsteken. In plaats van hiervan melding te maken of hygiënische voorzorgsmaatregelen te treffen, is ze gewoon doorgegaan met werken, waarna een besmetting van de voedingswaren ontstond die resulteerde in voedselvergiftiging bij een van de consumenten van de blikproducten. Het daaruit voortvloeiende schandaal betekent het einde van de fabriek.

Werkloos thuis slooft Felicia voor haar vader, die weduwnaar is, haar twee oudere broers en haar overgrootmoeder. Wanneer een jongen uit het dorp die in Engeland werkt, Johnny Lysagh dus, tijdelijk terugkeert, krijgt Felicia een korte romance met hem. Ze hoopt via hem aan haar omgeving te kunnen ontsnappen, maar Johnny verdwijnt zonder een adres achter te laten. Zijn moeder houdt Felicia op een afstand en ook haar eigen vader is fel gekant tegen haar omgang met de jongeman, die volgens hem in het Engelse leger dient en dus een verrader is. Als uitkomt dat Felicia zwanger is, wordt ze het huis uitgegooid.

Terwijl Felicia zich, gedreven door de moed der wanhoop, aan een blinde zoektocht zet, slaat meneer Hilditch haar bewegingen van een zekere afstand gade. Al snel wordt duidelijk dat hij haar als een prooi beloert, zoals hij dat eerder bij andere meisjes heeft gedaan, maar of hij inderdaad een seksueel geobsedeerd moordenaarstype is – zo ongeveer het eerste dat in je opkomt – blijft lange tijd onduidelijk.

Trevor laat Hilditch bij herhaling terugdenken aan zijn eerdere ervaringen met jonge meisjes, maar expliciteert niet wat die ervaringen precies behelsden. Wel is duidelijk dat de manager maaltijdverstrekking met de nodige terughoudendheid te werk gaat. Wanneer hij Felicia op een gegeven moment met een smoes in zijn auto heeft gekregen, gebruikt hij die gelegenheid niet om haar te kidnappen. Rustig bouwt hij een zekere vertrouwensrelatie op.

Zo ontstaat bij de lezer langzaam maar zeker enige twijfel: wat is Hilditch nu precies van plan? Bovendien is het beeld dat Trevor van hem schetst gecompliceerd genoeg om naast afkeer ook een zeker mededogen op te roepen. Het resultaat is een sfeer van ambiguï-teit, die de roman uittilt boven het niveau van een thriller en tegelijkertijd bijdraagt aan de spanning.

Dan verschijnt een nieuw personage ten tonele: juffrouw Calligary, een zwarte gelovige vrouw die met de Blijde Boodschap van deur tot deur gaat en zich, samen met haar geloofsgenoten van het Vergaardershuis, over Felicia wil ontfermen. Onnodig te zeggen dat deze plannen niet stroken met de intenties van meneer Hilditch. Er volgt wat je een soort concurrentiestrijd tussen beide partijen om 'Felicia's ziel' zou kunnen noemen.

Het is William Trevor in deze roman om veel meer te doen dan het vertellen van een verhaal over een confrontatie tussen een potentieel slachtoffer, een potentiële boosdoener en een potentiële redster. Felicia's reis is ook een verkenning van de aard van het kwaad, van de mate waarin mensen de gevangene zijn van hun verleden en de vraag in hoeverre daaraan is te ontkomen. Of, in bewoordingen die misschien nog meer recht doen aan de onderliggende thematiek van het boek, in hoeverre verlossing is te vinden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden