theatermemento mori

Zowel on- als offline kun je je met Memento Mori verliezen in een trip naar het hiernamaals en terug

De voorstelling van Nineties Productions was bedoeld voor Oerol, maar is nu omgebouwd voor Over het IJ Presenteert.

Van het jaarlijkse Over het IJ Festival is dit de enige van de oorspronkelijk geplande acts die, nu de maatregelen weer wat zijn versoepeld, doorgang vindt. Beeld Julian Maiwald

Iedere week keken ze elkaar aan op Zoom en zeiden ze: volgende week weten we meer. De festivallocatie voor hun nieuwe voorstelling was al bepaald, een prachtige plek op Terschelling. Daar zou bij zonsopgang de première plaatsvinden van Memento Mori, een stuk over sterfelijkheid, vergankelijkheid en de moeilijke verhouding die de mens hiermee doorgaans heeft. 

Maar met het coronavirus greep de onzekerheid om zich heen en iedere week wisten de makers van theatercollectief Nineties Productions eigenlijk minder. Behalve dan dat ze hun stuk niet wilden opgeven, ook niet toen Oerol werd afgelast.

Zo staan ze nu toch te repeteren, in een grote ruimte op het Amsterdamse NDSM-terrein. Van het jaarlijkse Over het IJ Festival zijn ze de enige van de oorspronkelijk geplande acts die, nu de maatregelen weer wat zijn versoepeld, doorgang vindt. 

Van een zonsopgang is geen sprake meer. Memento Mori is grondig omgewerkt tot een happening waarin je je – zowel on- als offline – kunt verliezen in een kleurrijke, psychedelische trip richting hiernamaals en terug. Het is performance, muziektheater en webart ineen.

Dat werkt als volgt. Het (online)publiek koopt een kaartje en verschaft zich toegang tot een virtuele theaterzaal. Dat gaat via Zoom: je ziet de andere toeschouwers in gallery view. Aan dat perspectief kun je niks veranderen, die macht ligt bij de makers. Vijf performers leiden je vervolgens door een even fraai als vervreemdend virtueel universum, een hallucinante droomwereld waarin poëtische teksten over (onze angst voor) sterfelijkheid echoën. Want dat idee is in de loop van de coronatijd niet veranderd, bepaald niet.

De vorm wel. ‘Ik heb nog nooit zo veel techniek gebruikt’, zegt regisseur Anne Maike Mertens (36) enthousiast. Nu doet Nineties (met naast Mertens Floor Houwink ten Cate en Yannick Noomen als kern) wel vaker onverwachte dingen. Neem de elektro-opera Merkel in regie van Houwink ten Cate vorig seizoen, waarbij gretig de grenzen van de disciplines werden opgezocht. Ook nu weer verschoof er van alles, al kwam dat uiteraard ook door de omstandigheden.

In al die onzekerheid begon het ‘nieuwe’ Memento Mori op Zoom, met het idee dat de voorstelling volledig online zou gaan; zowat elke dag repetitie, met één lunchuurtje schermvrij. Toen er weer wat meer mocht en kon, ontstond het plan om vijf hokjes (een vertaling van de Zoomsituatie) op het toneel te zetten, met veilige schotten tussen de spelers.

Nu is het alweer zo geëvolueerd dat de spelers elkaar mogen aanraken en er ook (beperkt) publiek bij mag zijn. Zo is er inmiddels ook een ‘normaal’ stuk, waarbij het publiek getuige is van het maakproces van de onlinevoorstelling, die, zoals we dat gewend zijn, iedere avond wordt gespeeld en dus steeds een beetje anders is.

In de repetitieruimte, een paar dagen voor de première, staan de performers rug-aan-rug in groene pakken in een afgebakende groene ruimte onder een camera. Op de videoschermen die rondom zijn opgehangen zien we wat die techniek vermag: door de zogeheten green screens waartegen de in groen textiel gehulde lijven volledig wegvallen, zien we alleen de hoofden van de spelers, die op een bepaald moment in een rozegekleurde ruimte zweven (de vormgeving is van Julian Maiwald) nadat ze in een soort rabbit hole naar beneden zijn gekukeld als Alice in Wonderland.

In de repetitieruimte, een paar dagen voor de première, staan de performers rug-aan-rug in groene pakken in een afgebakende groene ruimte onder een camera.Beeld Julian Maiwald

Dat klinkt misschien abstract, maar de spelers leggen aan het begin van de voorstelling uit hoe ze hiertoe zijn gekomen (met een verwijzing naar Oerol). Dat we in een wereld lijken te verkeren waarin mensen zichzelf buiten de tijd en hun eigen verval proberen te plaatsen, een wereld waarin weinig ruimte is voor echte bezinning en stilstand. Mertens: ‘In onze digitale omgeving dalen we af naar het onderbewuste en treden we onze angsten tegemoet. Hoe voelt het wanneer je de dood tegemoet treedt? Als vallen? En hoe voelt dat vallen?’

Het Zoompubliek is op dat moment uit beeld, maar komt aan het eind van de voorstelling weer terug en ziet zo elkaar ook weer. ‘Dat wilden we graag’, zegt Mertens. ‘Anders konden we net zo goed een film maken, of een clip.’ Om die reden wordt de muziek steeds live op de speelvloer gemaakt en zie je als onlinekijker ook af en toe onvolkomenheden als een stuk rondslingerend karton; het moet niet te gelikt zijn.

Mertens: ‘De natuur, in al haar vergankelijkheid, leek ons het ideale decor bij uitstek. Maar dan loopt het leven anders dan gedacht. Dat is de metafoor van de voorstelling geworden. Memento Mori, we moesten afscheid nemen van ons oude project. Maar zouden de theaters in het najaar opeens weer op slot moeten, kunnen we het nieuwe doorspelen.’

Memento Mori t/m 19 juli in het NDSM Theater en online. Tournee vanaf 19/9 t/m 5/11.

Over het IJ Presenteert

Ook het jaarlijkse Over het IJ Festival in Amsterdam Noord moest de plannen bijstellen. De oorspronkelijke editie 2020 werd afgelast, maar het festival is terug met een alternatief: Over het IJ Presenteert! Soms online, maar zoveel mogelijk in het echt. Memento Mori van Nineties Productions is een van de blikvangers van het programma in juli. En van augustus tot en met december is er ieder laatste weekend van de maand een coronaproofprogramma, voor een klein publiek, met veel ruimte voor co-creatie, participatie en interactie. overhetij.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden