Achtergrond Blad

Zou Boeddha schrikken van zijn beeltenis in de schappen van de Blokker?

Wat is lezenswaardig deze week? Vandaag: Elsevier onderzoekt de kracht van Blokker-boeddhisme.

Zou Siddharta Gautama – beter bekend als Boeddha – schrikken van zijn beeltenis in de schappen van de Blokker? Of van mediterende young professionals op de Zuidas?

Het zijn vragen die deskundigen pogen te beantwoorden in de boeddhisme-special van Elsevier, die bijna volledig is geschreven met de vlotte – en soms wat wijdlopige – pen van voormalig Volkskrant-columnist Gerry van der List. 

Gautama (grove schatting: 563 v.Chr-483 v.Chr) was na 29 jaar klaar met zijn luxe leven in een Nepalees paleis, leren we uit het openingsstuk, een beknopte Boeddha-biografie. In zijn zoektocht naar ‘het verlichte’ verkoos Gautama een bestaan van meditatie en zelfkastijding. Soms at hij één graankorrel per dag. Een materialist was hij niet.

2,5 duizend jaar na zijn dood worden werknemers door hun baas aangeraden aan meditatie, mindfulness en yoga te doen, om zo hun prestaties op kantoor te verbeteren. Het is ‘op zijn minst paradoxaal’, zeggen theoloog Marcel Poorthuis en historicus Theo Salemink in het artikel ‘Een boeddha van Blokker’, ‘dat de stichter van het boeddhisme de bedelnap ter hand nam, en dat CEO’s tegenwoordig zijn denkbeelden willen benutten ter vergroting van de kapitalistische baten.’

Ook in Thailand, waar 95 procent van de inwoners Boeddha’s leer probeert te volgen, zijn ze niet altijd even zuiver in de leer, ziet Van der List. ‘Zelfs in de beruchte gogobars, waar het boeddhistische ideaal van het uitdoven van begeerte niet bepaald wordt gepraktiseerd, staat soms een beeldje van de Verlichte.’ Andere observaties van Van der List doen minder ter zake. Zo roept de forse lengte van zijn gids Polly ‘onwillekeurig vragen’ bij hem op over de ‘geslachtskenmerken waarmee ze is geboren’. ‘Maar’, schrijft hij opgelucht, ‘seksuele transformaties pakken in Thailand in esthetisch opzicht vaak wonderbaarlijk goed uit, dus er is geen enkele reden om te morren.’

André van der Braak, hoogleraar 'Boeddhistische filosofie in dialoog met andere levensbeschouwelijke tradities' aan de VU, denkt juist dat Gautama weinig moeite heeft met ‘lifestyle-boeddhisme’, zoals hij het noemt. ‘Het boeddhisme is altijd heel pragmatisch geweest. (...) Je weet nooit waar zo’n boeddha op de vensterbank toe leidt’, zegt hij in een heerlijk interview, waar een juweel van een vergelijking in zit.

‘Wij zijn ten diepste leeg’, zegt hij. ‘Als je op zoek gaat naar je ware zelf, ben je als iemand die een ui schilt. Je blijft huilend met een berg schillen achter zonder een kern te hebben gevonden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.