Column In het spoor van de jonge Rembrandt

Zou Amalia’s neus de reden zijn dat Rembrandt niet werd gevraagd voor haar pronkstuk?

Hoewel het stadhouderlijk paar Frederik Hendrik en Amalia veel bij Rembrandt bestelden, werd hij gepasseerd voor het pronkstuk in Huis ten Bosch.

Rembrandt (1606-1669), Portret van Amalia van Solms, 1632. Beeld Musée Jacquemart-André, Parijs

Na de dood van stadhouder Frederik Hendrik van Oranje in 1647 besloot zijn vrouw, Amalia van Solms, de centrale zaal van Huis ten Bosch te wijden aan de nagedachtenis van haar man. Voor het indrukwekkende decoratieprogramma, vol symboliek en allegorie, verleende zij – via de architect Jacob van Kampen en secretaris Constantijn Huygens – opdrachten aan de grootste schilders van de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden, waaronder Gerard van Honthorst en Jacob Jordaens.

Rembrandt vroeg zij niet.

Amalia, de dochter van de graaf van Solms-Braunfels, was in 1621 na vele omzwervingen met haar familie als gevolg van de Dertigjarige Oorlog in Den Haag terechtgekomen. Daar ontmoette het adellijke meisje de achttien jaar oudere Frederik Hendrik, ‘Mooi Heintje’. Op aandringen van de stadhouder, prins Maurits van Oranje, trad zijn halfbroer met haar in het huwelijk. Vlak na de huwelijksvoltrekking, in 1625, stierf Maurits en werd Frederik Hendrik stadhouder.

Frederik Hendrik en Amalia hielden er aan het Haagse Hof een mondain leven op na en legden een schitterende kunstcollectie aan. Vanwege het aandeel dat Frederik Hendrik als opperbevelhebber ontving van alle oorlogsbuit – alleen al de gekaapte Zilvervloot leverde hem kapitalen op – was er nogal wat te besteden.

Tussen 1629 en 1633 zou het stadhouderlijk paar maar liefst dertien schilderijen bestellen bij de jonge Rembrandt. Het leeuwendeel bestond uit historiestukken, mythische en bijbelse voorstellingen. Maar in 1632 kreeg de schilder de opdracht voor een portret van Amalia. De prinselijke inventaris vermeldt in dat jaar ‘een contrefeytsel van Haere Excie in profijl bij Rembrants gedaen’.

Slechts zelden schilderde Rembrandt iemand en profil. Kennelijk moest Amalia vorstelijk worden verbeeld, als op een munt of medaillon. Bovendien moest het portret dienen als pendant van Frederik Hendriks portret dat Gerard van Honthorst in 1631 maakte: ook en profil, maar dan met het gezicht naar rechts. De stadhouder staat er trots en sterk op. Geharnast, met gesoigneerde snor en sik.

Dat de schilderijen een paar vormden werd pas in 1965 ontdekt, toen bij een restauratie van Rembrandts werk een identieke, geschilderde ovalen lijst met krullen werd blootgelegd als op Van Honthorsts portret van de stadhouder.

Rembrandts Amalia was na drie eeuwen verzeild geraakt in het Musée Jacquemart-André in Parijs. Daar werd ze gehouden voor een chic portret van Saskia van Uylenburgh, Rembrandts eerste vrouw. Daar valt wel iets voor te zeggen: veel van Rembrandts vrouwentronies uit de dertiger jaren hebben trekken van Saskia. Amalia heeft bolle wangen en een onderkin. Bovendien beschikt zij over een donkere blik, een beetje dikke ogen en een stevige, hobbelige neus.

Had Rembrandt Amalia unverfroren naar het leven geschilderd? In elk geval kreeg Van Honthorst een jaar later de opdracht om Amalia nog eens en profil te schilderen. Ditmaal werd zij haar gedroomde zelf: rechte, smalle neus en heldere blik, kleurige jurk en fladderende sluier. Dit portret kwam naast dat van haar man te hangen. Liefdevol keken zij elkaar aan.

Speelde deze kwestie een rol toen Amalia in Huis ten Bosch haar man en zijn heldhaftige daden op de meest voorbeeldige en vorstelijke wijze wilde laten vereeuwigen?

Hoeveel opdrachten zij ook aan Rembrandt had verleend, nu ging haar voorkeur uit naar schilders met andere kwaliteiten.

Ze had er een neus voor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden