Zonnestralen op graf Saskia, vrouw van Rembrandt

Jaarlijks viert de Oude Kerk in Amsterdam op 9 maart om exact 8.39 uur een lichtbundel op het graf van Saskia van Uylenburgh, vrouw en muze van Rembrandt. Dit 'Saskia-ontbijt' gaat vergezeld van croissants, muziek en een lezing.

Saskia's graf. Beeld Stichting de Oude Kerk

Het is een jaarlijkse samenkomst geworden van kunstliefhebbers, buurtgenoten en andere geïnteresseerden: kijken hoe het graf van Saskia van Uylenburgh, aan de koude noorderlijke kant van de kerk, even in de zon staat. Jacqueline Grandjean, directeur van Stichting de Oude Kerk: 'Het ontbijt vertegenwoordigt hier een nog jonge, maar inmiddels toch diepgewortelde traditie. Elk jaar is er meer aandacht voor.'

In de Oude Kerk heeft het zonlicht vrij spel. De beeldenstorm beschadigde het interieur zo dat de hoge gotische kerk nogal leeg oogt, de grote ramen (vanwege de slappe veengrond mocht het gebouw niet te zwaar worden) doen de rest. Bij die ingetogen dagelijkse lichtshow, merkte Herbert van Hasselt, de vorige directeur van de Oude Kerk, in 2001 op een ochtend een lichtbundel op die zich over de grond bewoog richting Saskia's graf. Pas sinds 1953 staat op die grafzerk in grote kapitalen 'SASKIA', met dank aan een archivaris van de Oude Kerk, juffrouw Bijtelaar, die dat had weten te achterhalen.

Van Hasselt somt op: 'Er zijn ruim 2.500 grafzerken, waaronder meer dan 10 duizend mensen begraven liggen. Het bekijken van het zonlicht op Saskia's graf maakt de mensen stil, geeft een gevoel van ontzag.' Saskia's graf is niet het enige in de Oude Kerk dat verband houdt met Rembrandt. Ook Maarten Soolmans, van het inmiddels beruchte dubbelportret van 180 miljoen euro, en Frans Banninck Cocq, de kapitein op de Nachtwacht, vonden hier hun laatste rustplaats. Alleen zijn hun zerken niet bekend.

Naar rembrandts vrouw vernoemd

'Rembrandt werkte aan de Nachtwacht terwijl Saskia ernstig ziek werd', vervolgt Van Hasselt. 'Het lijkt erop dat hij haar als jong meisje op dat schilderij heeft gezet. In een prachtige bundel licht. Ik denk dat het een huwelijk uit liefde was. Ze waren een goed span.'

De traditie van het Saskia-ontbijt wordt nu in ere gehouden door Jacqueline Grandjean. Alleen de aard van de sprekers is veranderd: sinds 2013 komen die uit de beeldende kunst. Morgen is kunsthistoricus en -handelaar Jan Six aan de beurt. Hij zal vertellen over het portret van Saskia dat lang in bezit van zijn familie was.

Wie er in elk geval bij zal zijn, is Saskia Markx. Ze vertelt: 'Ja, ik ben naar Rembrandts vrouw vernoemd. Mijn moeder las een boek over Rembrandts leven terwijl ze zwanger was. Op de dag dat ik geboren werd, trouwde de lievelingsoom van mijn vader opnieuw. Ik zou naar zijn eerste vrouw vernoemd worden, die was overleden. Dat kon natuurlijk niet meer, dus gingen zij naarstig op zoek naar een nieuwe voornaam.'

Lichtbundel op het graf van Saskia in de Oude Kerk te Amsterdam. Beeld Stichting de Oude Kerk

Meteen enthousiast

Markx ontdekte het Saskia-ontbijt omdat ze voor het Humanistisch Verbond werkt, dat met Stichting de Oude Kerk een tentoonstelling maakt. 'Ik wilde er meteen bij zijn', zegt ze, 'en vroeg een vriendin mee die ook Saskia heet. Zij leest momenteel Saskia's biografie, dus was meteen enthousiast.

'Op de 400ste geboortedag van Saskia van Uylenburgh, in 2012, hebben ze in Leeuwarden geprobeerd 400 Saskia's bij elkaar te brengen. Ik kon die dag helaas niet. Nu maar hopen dat het weer woensdagochtend een beetje meewerkt.'

Saskia-ontbijt in de Oude Kerk in Amsterdam. Ontvangst vanaf 07.50 uur. Kosten: 10 euro, incl. koffie, thee en croissant. De kerk is niet verwarmd, dus trek iets warms aan.

Rembrandts Saskia in Amsterdam Museum

Het portret van Rembrandts echtgenote Saskia van Uylenburgh hangt in het Amsterdam Museum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden