Zongebruind en zorgvuldig verfomfaaid

De liedjes van Burt Bacharach klinken simpeler dan ze zijn. Pastelkleurige arrangementen verhullen grillige vormen, die het zangers in 'Anyone Who Had a Heart' of 'I Say a Little Prayer' knap moeilijk maken....

VIJFENTWINTIG JAAR na zijn waardevolle bijdrage aan de popmuziek doet Burt Bacharach weer helemaal mee. De serie hits die hij in een periode van zeven jaar schreef voor de zangeres Dionne Warwick eindigde weliswaar in 1970, maar een flink aantal daarvan drong door tot de Amerikaanse pop-canon, zoals Walk On By, I Say A Little Prayer, Do You Know the Way to San José, Alfie en I'll Never Fall in Love Again. In dezelfde periode kon je op bijna elk radiostation Tom Jones' What's New Pussycat? horen, Dusty Springfield zong I Just Don't Know What to Do with Myself, en Bacharach zelf schreef daarnaast menige song voor filmproducties.

Ook in de jaren zeventig en tachtig was hij druk bezet. Hij maakte platen onder eigen naam (ondanks zijn fragiele zangstem), schreef nog meer filmmuziek (waaronder een rampzalige muzikale herschepping van Lost Horizon), en had nog tenminste één hit, als co-auteur van That's What Friends Are For. Bacharachs topjaren waren lang voorbij, maar desondanks had zijn optreden niets van een has-been. In de pers werd hij ook nooit minzaam als zodanig afgeschilderd.

En nu is hij terug - al zijn platen zijn begerenswaardige verzamelobjecten. Tekenen van die terugkeer: in februari 1996 was hij het onderwerp van een dom interview met mode-ontwerper Isaac Mizrahi in het trendsettende New-Yorkse blad Interview, jazzmuzikanten nemen zijn stukken op hun repertoire (John Zorn is een fan), vorig jaar werd in New York gepraat over twee festivals met zijn muziek (concreter nieuws ontbreekt nog), en tot en met eind mei wordt hij muzikaal geëerd in de maandelijkse concertserie Thunderclaps in Den Haag.

Het Interview-artikel probeerde Bacharach af te schilderen als de keizer van de jaren zestig-cool, maar wat bij Bacharach cool heette telde in het psychedelische tijdperk natuurlijk allerminst mee. Raindrops Keep Falling On My Head en Close To You (een hit voor The Carpenters) kon je in die jaren uit het plafond van elke Amerikaanse supermarkt horen komen - eersteklas voorbeelden van muzikaal behang. Met zijn zongebruinde tors, zijn Kennedy-glimlach en zorgvuldig verfomfaaide haar, zijn renstal en zijn beroemde echtgenote (Angie Dickinson) stond Burt Bacharach voor het Establishment.

Sinds kort is Bacharach op sleeptouw genomen door de (grotendeels onzinnige) Easy Tune-beweging. 'Easy listening' - geen twijfel aan, met zijn suikerzoete intermezzo's van een gestopte bugel, een meerstemmig bugeltrio, of een unisono van bugel en altfluit. Maar 'easy tunes'? Probeer maar eens Tom Jones' What's New Pussycat? te zingen, of Dionne Warwicks ballad (uit dezelfde film) Here I Am. Met hun grote sprongen in de melodie stellen ze het bereik van beide zangers flink op de proef.

Melodieën die anderhalf octaaf omspannen zijn niet ongewoon bij Bacharach, evenmin als plotse overgangen tussen ogenschijnlijk niet-verwante akkoorden in de begeleiding. In Anyone Who Had A Heart moduleert hij midden in een frase van de ene toonsoort naar de andere. In veel van zijn composities onderbreekt hij een gelijkmatige vierkwartsmaat door een enkele twee-, drie-, vijf- of zeskwartsmaat, om te ontsnappen aan de vorm. Soms, zoals in Promises, Promises, verandert de maatsoort onophoudelijk.

In zekere zin is hij de tegenpool van die andere Californische sixties-componist die nu zo populair is in Nederland: Brian Wilson. Door Wilsons vindingrijke arrangementen klinken zijn stukken complexer dan ze in werkelijkheid zijn. Bij Bacharach zie je door de pastelkleurige arrangementen gemakkelijk over het hoofd hoe complex zijn composities in elkaar zitten.

Jodi Gilbert, die vrijdag een aantal Bacharach-stukken in de Haagse Thunderclaps zingt, zegt: 'Sommige van zijn stukken, zoals Land of Make Believe, zijn moeilijk te zingen. Je moet ongewoon grote intervallen zingen, en goed uitkienen waar je ademhaalt. Hij houdt inderdaad van het wisselen van maatsoorten, maar als je je precies aan de woorden houdt levert dat nauwelijks problemen op - veel van die lastige ritmen komen regelrecht uit de tekst voort.

'Je kunt zien dat hij zijn liedjes voor bepaalde zangers schreef, en je zult zelf moeten uitmaken of je in hun stijl blijft, of dat je er iets anders mee doet. Voor mij hoort er zo'n vingerknippend ritme bij.'

In Den Haag wordt Gilbert vanavond begeleid door een kwartet met de saxofonist/ klarinettist Michael Moore, die met zijn eigen band Available Jelly een ingenieuze reconstructie brengt van Bacharachs doedelzakkenmars uit de James Bond-film Casino Royale.

Het beste werk van Bacharach ontstond in zijn driemanschap met zangeres Warwick en tekstschrijver Hal David. Bacharach werd geboren in 1928, hij groeide op in New York City, en verwierf een solide muziektheoretische kennis in Californië, waar hij studeerde bij de componisten Darius Milhaud en Henry Cowell. Na zijn studiejaren werkte hij enige tijd als begeleider van zangers, onder wie Marlene Dietrich ('Marlene beulde iedereen af', vertelde hij in Interview).

Zijn praktijkjaren namen pas echt een aanvang toen hij zijn eerste popsongs probeerde te verkopen aan de New-Yorkse songwriters-centrale, het legendarische Brill Building. Tot zijn eerste hits hoorde (Don't Go) Please Stay voor de doowop-groep The Drifters, dat steunde op het contrast tussen het basregister waarin de eerste twee woorden van de titel werden gezongen, en de hoge, stijgende tenor die de laatste twee woorden zong. Zijn eerste echte hit was Magic Moments, dat hij in 1958 voor de laconieke crooner Perry Como schreef. Met zijn vrolijk gefloten intro was het even kneuterig als popperig. Gilbert brengt haar versie in Thunderclaps als een jongen-en-meisje-duet met slagwerker Michael Vatcher.

De tekst van Magic Moments was van Hal David, een bewoner van het Brill Building die al gauw Bacharachs vaste partner zou worden. David hielp de componist aan ijzersterke teksten, maar een consistente 'boodschap' zul je er vergeefs in zoeken. In Don't Make Me Over, Dionne Warwicks eerste hit, vraagt de vertelster of haar vriendje haar wil accepteren zoals ze is ('Just love me with all my faults/ The way that I love you'), maar in Wives & Lovers en Wishin' and Hopin' suggereren Davids zelfvoldane teksten dat seksuele onderworpenheid de sleutel tot het geluk is.

Dionne Warwick had enige ervaring als achtergrondzangeres bij The Drifters, toen Bacharach en David haar vroegen demo's in te zingen om zangers van naam in hun werk te interesseren. Al snel wist ze beide over te halen haar aan een eigen platencontract te helpen. Ze werd zózeer de stem van Bacharach en David, dat ook songs die zij voor anderen schreven met haar geassocieerd werden.

Zoals Bacharach in Notes on Broadway (1985) van Al Kasha en Joel Hirschhorn zegt: 'Als je een idee denkt te hebben hoe de markt in elkaar zit, dan doe je geen dingen die tegen die markt ingaan. Het heeft me echter nooit veel opgeleverd als ik tevoren zei: ''Ik doe het zus, dat is commerciëler dan dat ik het zó doe.'' Je probeert het gewoon zo goed mogelijk te doen.'

Tussen 1964 en 1970, de jaren waarin Dionne Warwick haar hits had, veranderde de wereld van het pre- in het post-Beatlestijdperk. Bacharachs vroege successen, zoals Don't Make Me Over, speelden met de conventies van de meidengroep en de doowop. Zijn latere hits, na de doorbraak van The Beatles en zijn eigen verhuizing naar Los Angeles, droegen de opsmuk van de 'adult contemporary'-stijl die hij zelf mee hielp definiëren (bossa-nova-gitaren, Tijuana-Brass-trompetjes, soms een sitar), maar kenden nog steeds die typerende, grillige vorm.

Zelfs de vroege Warwicks hadden al rare trekjes. Vergeleken met de vertrouwde AABA-vorm van de doorsnee popsong ziet het bouwschema van Are You There with Another Girl er - ietwat versimpeld - als volgt uit: ABABCDABABCDAEEFFCDDDAEEE. Een later succes is Do You Know The Way to San Jose, een zeldzaam zonnig nummer over mislukkelingen in de (show) business: 'And all the stars that never were are parking cars and pumping gas.' Do You Know heeft een onvergetelijke, maar ook opzettelijk perverse melodie, met één lage noot die er een eind onder de melodie bijbungelt, en die acht keer als in morse-code wordt herhaald.

Slimme muziek kan dodelijk saai wezen, maar zoals Jodi Gilbert al aangaf heeft Bacharachs werk iets natuurlijks en lyrisch, ondanks de spitsvondigheden en die slome arrangementen. Zijn beste melodieën zijn onmiddellijk herkenbaar en hebben iets onverwoestbaars. Dat is maar goed ook, als je ziet wat Thunderclaps ermee van plan is.

David Dramm, mede-programmeur van Thunderclaps en een verklaard Bacharach-fan: 'We willen de uithoeken van Bacharach aan bod laten komen, de rariteiten die gewoonlijk geen aandacht krijgen, zoals Woman: A Symphony.'

Jodi Gilberts optreden in de februari-editie van Thunderclaps wordt waarschijnlijk het minst ironisch, en zal ook een kwartetversie bieden van Promises, Promises - 'hopelijk te snel gespeeld', aldus Michael Moore.

In april volgt Woman: A Symphony (in feite geen symfonie, maar een reeks instrumentale en vocale stukken, in 1977 op de plaat gezet door The Houston Symphony), Phil Mills van het noise-duo Nerve en STEIM-veteraan Nic Collins zullen de plaatversie aan een elektronische bewerking onderwerpen, en beeldend kunstenaar Annie Wright maakt een muziekclip, met haar favoriete personage Barbie in de hoofdrol.

Voor de aflevering in maart hoopt Dramm nog enkele van Bacharachs vroege composities voor kamermuziekensembles te achterhalen. In mei volgen 'hard edge'-arrangementen van Bacharach-stukken van omstreeks 1960, door een band die zich Reburt noemt en bestaat uit leden van Dull Schicksal, Cobraz, Kleg en David Dramms trio Analecta.

Voor de vrees dat deze klassieke stukken aan zo langzamerhand uitgemolken 'deconstructieve strategieën' zullen worden onderworpen is geen enkele reden, zegt Dramm. Bacharachs composities zijn er tegen opgewassen. 'Wat moeten we? Ergens een vijfkwartsmaat toevoegen? Een rare toonsoort inzetten?' Burt is ze al lang voorgeweest.

Burt Bacharach-serie in Thunderclaps, Korzo Theater, Den Haag. Vanavond, 28 maart, 25 april en 23 mei.

Bacharach op cd: Burt Bacharach & Hal David Songbook (Connoisseur Collection VSOP CD 128), The Best of Burt Bacharach (A & M 540 452-2).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden