Zonder seks geen goede roman

Politieke chaos en erotisch avontuur gaan hand in hand in de nieuwe roman van de Peruaanse auteur Mario Vargas Llosa. En dat is niet zomaar.

Mario Vargas Llosa.Beeld Ruben Martin

Zonder seks geen goede roman. Dat schreef Mario Vargas Llosa in De eeuwigdurende orgie (1975), zijn bevlogen studie over Madame Bovary. In zijn eigen romans voegt de Peruaanse Nobelprijswinnaar keer op keer de daad bij het woord. Het mooie miniatuurtje Lof van de stiefmoeder (1988) is zelfs een onvervalste erotische roman. Ook in zijn nieuwe roman Voor uw liefde zit weer een stevige portie seks en erotiek. In het eerste hoofdstuk lezen we hoe een keurige getrouwde vrouw uit de Peruaanse bourgeoisie die op bezoek is bij een vriendin, zich plotseling realiseert dat ze niet meer terug naar huis kan vanwege de avondklok. Ze brengt daarom de nacht door bij haar vriendin en dat heeft onvermoede gevolgen, die door Vargas Llosa met een voyeuristisch oog voor detail worden beschreven: ze ontdekt de vrouwenliefde.

Fictie; Mario Vargas Llosa; Voor uw liefdeUit het Spaans vertaald door Arie van der Wal. Meulenhoff; 237pagina’s; €19,99.

'Dat was de eerste scène die me te binnen schoot. Ik wilde een roman schrijven over de onzekerheid, de chaos en terreur die Peru in hun greep hielden tijdens de laatste maanden van de dictatuur van Fujimori. In 2000 kwam daar een eind aan, toen Fujimori het land uit vluchtte door zogenaamd naar een congres in Japan te gaan en vervolgens per fax liet weten dat hij het voor gezien hield. (Vette lach) Er zijn veel krankzinnige dingen gebeurd in de geschiedenis van Latijns-Amerika, maar dit was een primeur!'

Fujimori wordt alleen genoemd in Voor uw liefde. Zijn rechterhand Montesinos, het beruchte hoofd van de Peruaanse inlichtingendienst, voert u wel op als personage.

'Montesinos liet critici van het regime martelen en vermoorden. Maar hij had nog een ander wapen: de schandaalpers, die door hem werd gefinancierd om tegenstanders vals te beschuldigen en door het slijk te halen. Dat vond ik een interessant thema voor dit boek.'

Wanneer schreef u uw eerste erotische teksten?

'Dat was toen ik een jaar of 15 was, in Lima. Mijn vader had me naar de militaire kostschool Leoncio Prado gestuurd (waar Vargas Llosa zijn eerste roman De stad en de honden zou situeren, MS). Hij vond mijn grote belangstelling voor literatuur maar niks en wilde dat ik een echte man werd. Het tegendeel gebeurde: op Leoncio Prado werd ik bijna een professionele schrijver! In ruil voor sigaretten schreef ik liefdesbrieven waarmee schoolkameraden goede sier konden maken bij de meisjes. En er was veel vraag naar de erotische romannetjes die ik op papier zette, ook weer om sigaretten te verdienen.'

Volgens Javier Marías zijn erotische scènes moeilijk om te schrijven, omdat gemeenplaatsen op de loer liggen. Bent u dat met hem eens?

'Ja, helemaal. Erotische scènes zijn al snel over de top en clichématig. Aan de andere kant: in een roman die echt iets zegt over het leven en over de menselijke ervaring staat erotiek nooit los van de rest van het leven. Maar erotiek wordt vaak exclusief vereenzelvigd met seks. Misschien is dat de reden dat seksscènes nogal eens een onwerkelijke indruk maken.'

Maar staat seks in Voor uw liefde niet los van de werkelijkheid? Is seks in uw roman niet een vlucht of een ontkenning van de realiteit, net zoals eerder in Lof van de stiefmoeder?

'In Lof van de stiefmoeder is dat inderdaad het geval, maar in Voor uw liefde is seks in een politieke context ingebed. De extreme omstandigheden waarin Peru toen verkeerde, stimuleerden de ontdekking van nieuwe vormen van seks bij de twee vrouwen en bij ten minste een van hun echtgenoten. Van de ander weten we dat niet zeker!' (Vette lach)

Dit doet me denken aan een theorie over de roman die u jaren geleden opperde. U stelde dat in landen die aan de rand van de afgrond stonden de beste romans worden geschreven, zoals in Rusland in de 19de eeuw en in de landen van Latijns-Amerika in de tweede helft van de 20ste eeuw. Worden in dergelijke samenlevingen ook de grenzen van de erotiek verlegd?

'De ideale omstandigheden voor het ontstaan van grote literatuur zijn wanneer de werkelijkheid onbegrijpelijk en chaotisch lijkt geworden, wanneer de mensen de grond waarop ze lopen niet meer vertrouwen. De morele parameters worden dan elastischer. In de erotiek is iets dergelijks aan de hand. In samenlevingen waarin niets meer zeker lijkt en alles lijkt te gaan veranderen, wordt erotiek een soort compensatie, een soort genoegdoening voor wat de werkelijkheid niet meer kan geven. Stabiele samenlevingen daarentegen zijn geen vruchtbare bodem voor grote creatieve projecten en ook niet voor het verkennen van de grenzen van de erotiek. Ik zeg dit wel met enige aarzeling, want bewijzen kan ik het niet.'

De Catalaanse kwestie gaat u aan het hart. Een paar weken geleden hield u een vlammende toespraak in Barcelona tijdens een massale demonstratie die duidelijk maakte dat veel Catalanen niets voelen voor onafhankelijkheid.

'Na een intensieve campagne, die zo'n drie jaar duurde, verloor ik in 1990 de Peruaanse presidentsverkiezingen van Fujimori. Ik wist toen zeker dat ik nooit meer op een podium zou klimmen om een politieke toespraak te houden. Dat ik dit nu toch heb gedaan, is vanwege mijn grote liefde voor Catalonië. Eind jaren zestig en begin jaren zeventig woonde ik vijf jaar in Barcelona. Dat was nog in de tijd van de Franco-dictatuur, die toen op haar laatste benen liep. Er werd enorm veel over politiek gesproken, maar ik ben toen nooit een Catalaan tegengekomen die voor onafhankelijkheid was, niet onder de communisten, niet onder de socialisten en niet onder de conservatieven.

'Na de dood van Franco kreeg Catalonië een autonomie die het nooit eerder had gehad. In het onderwijs is daar slim gebruik van gemaakt. Daar heeft het Catalaans het Spaans verdrongen en wordt de geschiedenis verdraaid. Het Catalaanse nationalisme is een creatie, gebaseerd op een valse voorstelling van het heden (Catalonië wordt niet bezet, zoals wordt beweerd) en van de geschiedenis. Catalonië is nooit onafhankelijk geweest, niet één dag. Spanje kende vroeger verschillende koninkrijken - Castilië, Navarra, Aragon - maar Catalonië zelf is nooit een apart koninkrijk geweest.

'Als het Catalaanse nationalisme een gewelddadig karakter krijgt, dan bestaat het gevaar dat het Spaanse nationalisme weer oplaait en gaan we misschien weer terug naar de verschrikkelijke jaren dertig van de vorige eeuw. Toch geloof ik niet dat er weer een burgeroorlog komt, want Spanje is nu stevig verankerd in Europa en is nu een veel welvarender land met een grote middenklasse die voor stabiliteit zorgt.'

Wat vindt u van het beleid van de Spaanse regering met betrekking tot het onafhankelijkheidsstreven, dat de laatste jaren zo'n vlucht heeft genomen in de Catalaanse samenleving?

'De regering is tot nu toe erg terughoudend geweest. Ze dacht dat het probleem zichzelf wel zou oplossen. Dat was heel naïef. Minstens de helft van de Catalanen wilde Spaans blijven, maar de Spaanse regering deed niets om te laten zien dat ze solidair was met dit deel van de Catalaanse bevolking. Er is geen beleid geweest om tegenwicht te bieden aan het nationalisme in Catalonië. Dat is al minstens drie generaties aan de gang. Nu trekken bedrijven massaal weg uit Catalonië en dat is een ramp voor de economie. In Quebec zijn destijds ook veel bedrijven vertrokken. 30 procent daarvan is niet teruggekeerd toen duidelijk werd dat Quebec zich niet zou afscheiden van de rest van Canada.'

U publiceert nog altijd in hoog tempo. Wat is het verschil tussen schrijven op je 80ste en schrijven op je 30ste?

'Het positieve is dat je op je 80ste met een heleboel ervaring schrijft. Minder positief is dat je tijd veel beperkter is. Als ik nu aan een nieuw boek begin, word ik bevangen door de twijfel of ik nog wel tijd zal hebben om het af te maken. Toen ik jong was kwam die gedachte nooit in me op. Maar aan de andere kant geloof ik dat je je het best kunt weren tegen de dood of tegen de gedachte daaraan door te blijven werken aan projecten waarin je plezier hebt.

'Het ideaal zou voor mij zijn als de dood als een verrassing komt en je nog intens aan het leven bent. En ik leef het intenst als ik schrijf. Net als voor Flaubert is schrijven voor mij een manier van leven. Ja, ik hoop dat de dood me zal verrassen. Dat zou ideaal zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden