Zonder puntjes

Jan van Nieuwenhuijzen was predikant en levensgenieter. Drie weken geleden kocht hij nog een nieuwe Alfa Romeo..

Jan van Nieuwenhuijzen, op 23 maart op 91-jarige leeftijd overleden, was de eerste directeur-tv van de VPRO. Hij was het mikpunt in de eerste grote tv-rel rond het programma Dag Koninginnedag en verzorgde, geschokt door vluchtelingenkampen in Afrika en Europa, de eerste tv-actie, Redt een kind. Hij was remonstrants predikant, hield met bronzen stem dagsluitingen op de radio en was na zijn gedwongen vertrek bij de televisie een onvermoeibaar strijder voor de middenschool. Hij was een bevlogen maatschappijverbeteraar en genoot van het leven, goede wijnen en vrouwelijk schoon. Drie weken geleden kocht hij een nieuwe Alfa Romeo.

Hij was de zoon van een Zeeuwse boer. Zijn ouders waren niet kerkelijk. Jan wilde letteren studeren. Hij ontmoette in Leiden de remonstrantse theoloog G. J. Heering en koos ook zelf theologie. Hij deed in 1941 zijn doctoraalexamen en werd predikant in Hilversum. Tijdens de oorlog namen hij en zijn vrouw Lenie joodse kinderen in huis. Zij vonden dat vanzelfsprekend. De onderduikkinderen zijn altijd betrokken gebleven bij het wel en wee van het gezin. Een van hen schonk het familiegraf waarin Jan en Lenie zijn begraven.

Na de oorlog begon hij zijn dagsluitingen voor de Vrijzinnige Protestantse Radio Omroep en verzorgde jeugd- en sportprogramma's. Zelf had hij geroeid en zou hij, als de oorlog niet was uitgebroken, naar de Olympische Spelen van 1940 zijn uitgezonden. In een legendarisch hoorspel met 'de keurige stemmen van de hogere burgerlijkheid' raadde hij het gemengd kamperen van jongens en meisjes af. Niet uit preutsheid, zei hij later, maar de 'eenzijdig erotische rijping' in de vrije natuur zou ongelukken kunnen brengen. Seksuele voorlichting was er niet of nauwelijks.

In 1955 werd hij benoemd tot predikant-directeur, afdeling televisie. De vrijzinnige omroep was de omroep van het woord en huiverde voor banale beeldcultuur. 'Religie uit een kastje dat hoefde toch niet.' Jan omringde zich met jonge, onkerkelijke beeldenstormers en bracht zelfs modern ballet: 'Seksuele gymnastiek', zei een verontwaardigd bestuurslid. Geen van de bestuursleden had een televisietoestel.

In 1957 zond de V.P.R.O. (nog altijd met puntjes) op de verjaardag van prinses Wilhelmina een documentaire van Jan Vrijman uit over de Muiterij op de Zeven Provinciën in 1933. De marine bombardeerde het schip, er vielen twintig doden. In de studio vertelde een overlevende waarom de bemanning in opstand was gekomen. De eerste tv-rel was geboren, Het bestuur was evenals de vaderlandse pers diep geschokt over het besmeuren van de vlag. Jan bood zijn ontslag aan, maar dat werd geweigerd. In 1964 moest hij alsnog vertrekken, toen bleek dat hij een verhouding had met de schrijfster Christine Meyling, met wie hij tot haar dood samen woonde. Hij bleef bevriend met zijn eerste vrouw.

Jan was de wegbereider voor de culturele revolutie van 1968 die de V.P.R.O. in VPRO veranderde.

Vol nieuw idealisme stortte hij zich op de middenschool, die ieder kind gelijke kansen moest bieden. Hij bleef heilig overtuigd van zijn gelijk, toonde de Bijlmerschool als bewijs, maar begreep dat hij zijn gelijk niet krijgen zou. Lange tijd raakte hij in een 'religieus niemandsland', hij worstelde, zocht en werd actief lid van de Association of Religious Freedom, waar alle godsdiensten welkom zijn. Vorig jaar keerde hij terug naar de Remonstrantse Broederschap met het gedicht Dagsluiting van Gerard Reve dat begint met: Eigenlijk geloof ik niets, en twijfel ik aan alles, zelfs aan U.

Tips voor de rubriek Uit het Leven? Mail naar vervolg@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden