postuumLee ‘Scratch’ Perry (1936-2021)

Zonder Lee Perry hadden Bob Marley, reggae of house heel anders geklonken

Lee 'Scratch' Perry tijdens een optreden in 2018 in Zaandam. Beeld Redferns
Lee 'Scratch' Perry tijdens een optreden in 2018 in Zaandam.Beeld Redferns

Tot op hoge leeftijd beklom reggaelegende en dubpionier Lee ‘Scratch’ Perry de podia, ook in Nederland, maar wie hem nooit zag optreden, is nu te laat: hij is overleden in een ziekenhuis in Jamaica, 85 jaar oud.

Wat Rainford Hugh Perry, zoals hij werkelijk heette, je op het podium ging voorschotelen, wist je nooit. Soms liet hij zijn band lekker spelen en kwam hij zelf even aanwaaien, als een vrolijke toerist in zijn eigen voorstelling. Maar dan had je hem toch maar even gezien, met zijn bonte uitdossingen en pet vol spiegels, veren en andere snuisterijen.

Als morsige paradijsvogel kon hij op de lachspieren werken, maar vergis je niet: zonder Lee Perry hadden we waarschijnlijk Bob Marley niet gekend en zou de popmuziek (niet alleen de Jamaicaanse) anders hebben geklonken. Zó belangrijk was hij. Bijna álle Jamaicaanse grootheden werkten met hem samen en werden beslissend door hem beïnvloed.

Zijn loopbaan begon eind jaren vijftig onder de vleugels van Clement ‘Coxsone’ Dodd, boegbeeld van Studio One. Daar nam hij zijn eerste paar dozijn liedjes op, om vervolgens knallende ruzie met Dodd te krijgen, net als later met Joe Gibbs. Over beide producers bracht hij een beledigende single uit in de tijd dat reggae reggae ging heten.

In 1968 richtte hij zijn eigen begeleidingsband op, The Upsetters. Met die groep scoorde hij een dikke hit in Groot-Brittannië (Return of Django, 1969) en werkte hij rond 1970 intensief samen met The Wailers, de groep van Bob Marley. De vervreemdende geluiden in Mr. Brown (1970), dát is Lee Perry.

De broers Aston en Carlton Barrett stapten over van The Upsetters naar The Wailers. Perry produceerde de Wailers-albums Soul Rebels (1970) en Soul Revolution (1971). Op het muzikale bewustzijn van Bob Marley was hij van beslissende invloed.

Mengtafel als muziekinstrument

Cruciaal was de opening van Perry’s eigen studio Black Ark (1973). Dáár leverde hij zijn belangrijkste bijdrage aan de popmuziek: hij experimenteerde met reggaeliedjes en achterstevoren afgespeelde geluiden, mixte de bas naar voren, filterde vaak de zang eruit en dompelde de opnamen in echo en reverb.

Ziedaar: dub. Perry was een van de pioniers van die bedwelmende, diepe Jamaicaanse spacemuziek, die tot op de dag van vandaag hoorbaar is in house, triphop, jungle, post-punk en wat al niet. Bij Perry werd de studiomengtafel een muziekinstrument.

Wie zaten er achter het politiek geëngageerde meesterstuk War Ina Babylon (1976) van Max Romeo? Lee Perry en The Upsetters. De spacey reggaeklassieker Heart of the Congos (1977)? Lee Perry. Elk voorbeeld heeft iets willekeurigs, want het zijn er zo veel.

Punk- en rockbands gingen flirten met reggae en dub en beschouwden Perry als hét genie. Voor The Clash produceerde hij Complete Control (1977). Hij werkte ook met Paul McCartney en diens groep Wings.

Perry bleef tot zijn dood nieuwe studioalbums maken (54, naar het schijnt). In 2003 leverde Jamaican E.T. hem een Grammy Award op, in 2019 werd het sterke Heavy Rain nummer één in de VS.

Lee ‘Scratch’ Perry beïnvloedde The Clash en Blondie, George Clinton en Moby, The Orb en Massive Attack, Flying Lotus en de Beastie Boys, plus natuurlijk álle dubproducers, in het bijzonder Britten als Adrian Sherwood en The Mad Professor. Hij werkte graag met ze. Keith Richards (The Rolling Stones) noemde hem ‘de Salvador Dalí van de muziek’.

Zijn Black Ark-studio brandde begin jaren tachtig af. Meermaals beweerde hij dat zelf te hebben gedaan, omdat boze geesten bezit van het pand hadden genomen. Ook dat was klankarchitect Lee Perry: een ongrijpbare fantast. Hij beweerde dat hij een ruimtewezen was, slechts te gast op planeet aarde.

Wat een voorrecht dat hij juist ónze planeet zo vaak bezocht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden