Zonder handelsruzie was Kaap Hoorn er niet geweest

Isaäc Le Maire was een ongemakkelijk heer, een luis in de pels van de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC). Maar zonder hem zou er nooit een Kaap Hoorn zijn geweest....

De Amsterdamse grootkoopman had vaak ruzie met de VOC, en dus viel hij bij de Compagnie in ongenade. Hem werd verboden op Azië te varen en daarbij werd onder meer de route via Straat van Magellanes expliciet taboe verklaard. Maar er stond niets over andere doorvaarten om Zuid-Amerika, en Le Maire vermoedde dat die er wél waren. Als hij er een vond, zou het hij het handelsmonopolie van de VOC kunnen omzeilen, dacht hij.

Le Maire ging Amsterdam mijden en vond in Hoorn financiers en schippers om twee kleine schepen uit te laten varen op zoek naar de doorvaart. De belangrijkste schipper was Willem Schouten. Op 15 juni 1615 lichtten de Eendracht en de Hoorn het anker.

Ziehier in het kort het inleidende hoofdstuk van het boek De zoektocht naar de Hoorn , grotendeels geschreven door Ruud Spruit, scheidend directeur van het Westfries Museum in Hoorn. Een kloek boek, rijk geïllustreerd met (iets te) veel uitleg over tal van aspecten van de 17de eeuwse scheepvaart.

En natuurlijk over de tocht zelf. Via Afrika voeren de schepen naar Zuid-Amerika. In Patagonië, bij de zeearm Ria Deseado, werden ze aan de grond gezet om de scheepshuid schoon te branden. Maar een opschietende vlam zette de Hoorn in lichterlaaie. Reddeloos verloren.

De Eendracht voer verder en rondde op 25 januari 1616 Zuid-Amerika. Het eind van het land werd Kaap Hoorn gedoopt, op het winderige, nu Chileense eilandje Isla Hornos onder Vuurland.

Na vele avonturen kwam de Eendracht in Indië aan. Directeur-generaal Jan Pietersz. Coen had geen medelijden met stadsgenoot Schouten en nam het schip in beslag wegens handelsvaart in Indië zonder toestemming van de VOC. De bemanning mocht naar huis of nam dienst bij de Compagnie.

En de Hoorn? In jaren 2004-‘06 speurde een Nederlands-Argentijns team bij Ria Deseado naar overblijfselen ervan – ook daarvan doet het boek verslag. Het wrak van de Hoorn werd niet gevonden, maar wel voorwerpjes die onmiskenbaar van een 17de eeuws Hollands schip kwamen. IJzeren bouten, bijvoorbeeld, gesmolten lood en zilver, spijkertjes, linzen.

Het Westfries Museum wijdt een kleine tentoonstelling (t/m 22 juli) aan deze recente expeditie. De gevonden voorwerpjes liggen er ook. Het heeft iets ontroerends om ze te zien – na eeuwen terug op de plek waar ze vandaan kwamen.

Eric Hendriks

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden