'Zonder burgermoed kan vrijheid niet bestaan'

Afgelopen weekeinde werd in Den Haag het literatuurfestival Winternachten georganiseerd. Drie dagen luisteren naar Iraanse muziek, hekeldichten en een lezing vanuit een minaret....

Een van de mooiste momenten tijdens het Haagse literatuurfestivalWinternachten was het optreden van de Zuid-Afrikaanse cabaretierPieter-Dirk Uys. De blanke Uys kroop in de purperen mantel van zijn zwartelandgenoot bisschop Desmond Tutu, zette een donkere zonnebril en eengoudkleurige mijter met aangeplakt kroeshaar op, en gaf een even geestigeals gewaagde persiflage op het Onze Vader.

Uys maakte deze act twee maanden geleden voor een bijeenkomst in dekathedraal van Kaapstad ter gelegenheid van Wereld Aids Dag. Tot zijn eigenverbazing was de kerk afgeladen met weliswaar grotendeels zieke, maar tochvrolijke en zingende mensen. En dat in een land waar de gevaren van aidsdoor de overheid nog steeds ontkend worden, een schandaal volgens Uys zogroot dat, 'aids zal slagen waar de apartheid faalde'.

De Tutu-act was het slot van een discussie tussen Uys en Freek de Jongeover de 'moeilijke balans tussen humor en moraliteit'. Een interessantonderwerp, maar het niveau van Uys, die zijn shows omschrijft als '49procent woede en 51 procent entertainment', was onbetwist. Waar De Jongevooral over zijn moeizame relatie met zijn publiek uitweidde, wist Uys hetene na het andere indrukwekkende verhaal over de Zuid-Afrikaansemaatschappij te vertellen.

Opvallend aan deze elfde editie van Winternachten was het aanzienlijkeaantal gesprekken en discussies. In de Grote zaal van Theater aan het Spuigebeurde zowel vrijdag als zaterdag weinig anders, met wisselend succes.Zo werden op de tweede avond schrijver P.F. Thomése en filosoof Bas Haringals vermeende tegenpolen tegenover elkaar gezet. Een naar binnen gekeerdeschrijver en een op het publiek gerichte filosoof. Een opmerkelijk staaltjevan verkeerde programmering, want zowel Thomése als Haring verkondigdedirect dat zij beiden in volstrekte afzondering schrijven, en dat huneventuele publieksactiviteiten daar los van staan.

Ook het debat waarmee het festival vrijdagmiddag werd geopend, lietnogal wat mogelijkheden liggen. De uit Iran afkomstige jurist Afshin Ellianlas vanuit een ludieke namaak-minaret een manifest voor waarin hij deNederlandse intellectuelen opriep niet langer zelfcensuur toe te passen uitangst voor bedreigingen: 'Zonder burgermoed kan vrijheid niet bestaan.'

Een moeilijk startpunt voor een debat, want wie is het daar niet meeeens? Maar gelukkig zat ook schrijver Marjolijn Februari in het panel enzij stelde terecht dat je over dit soort zaken 'nooit in abstracte termenkan praten'. En om de boel nog verder aan te scherpen noemde zij Elliansaanklacht tegen Allah, geschreven vlak na de moord op Theo van Gogh, een'ongelooflijk stomme puberale rotgrap'.

Desondanks bleken de aanwezigen het grotendeels met elkaar eens. Stukvoor stuk meesters in de ironie spraken zij schande van bedreigingen en vanmensen die daarvoor het hoofd buigen. Wat ontbrak was een gesprekspartnerdie niet aan ironie deed, iemand die woorden zo letterlijk neemt als zegeschreven zijn. Een verschil in beleving van taal dat een mooi thema hadkunnen zijn voor een literatuurfestival dat steeds meer verschillendeculturen bij elkaar wil brengen.

Gelukkig bood Winternachten ook prachtige Iraanse muziek, een dictee inhet Papiaments, nieuwe Nederlandse hekeldichten en een ontroerend slotwaarin de vorige jaar overleden schrijver en kunstenaar Henk van Woerdenwerd herdacht. De Zuid-Afrikaanse schrijver Breyten Breytenbach sprak overVan Woerdens schilderijen en noemde hem een 'mengelmens', een woord zo mooials een eretitel.Pagina 11: P.F. Thomése pleit voor het autonome schrijverschap

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden