Column

Zomergasten volgens Voltaire

'Meneer, ik veracht uw mening, maar ik zou willen sterven voor uw recht die te mogen uiten', is een wisecrack die vaak aan Voltaire wordt toegeschreven. Maar volgens biograaf Roger Pearson is zoiets nooit door Voltaire gezegd, al heeft hij wel tegen Frederik de Grote opgemerkt: 'Ik ben verdraagzaam, ik vind het uitstekend wanneer men anders denkt dan ik'. Dat klinkt minder koket, maar helaas ook minder mooi.

Dyab Abou Jahjah is zondag 31 juli de eerste gast in het VPRO-programma zomergasten. Beeld anp
Dyab Abou Jahjah is zondag 31 juli de eerste gast in het VPRO-programma zomergasten.Beeld anp

Laten wij omwille van het argument echter aannemen dat Voltaire wel degelijk had willen sterven voor iemands verachtelijke mening, dan zou de zaak van Abou Jahjah een uitstekende testcase zijn. Omdat Voltaire sinds 1778 dood is, neem ik diens gedachtengang even over.

Dat Abou Jahjah een verachtelijke figuur is, valt moeilijk te ontkennen - ik bedoel dit politiek, misschien is hij lief voor zijn kinderen. Abou Jahjah heeft duidelijk antisemitische trekjes, die sinds enige tijd een antizionistische verpakking hebben gekregen. Zijn idee dat islamofobie eigenlijk antisemitisme 2.0 is, is een even absurde als verwerpelijke jij-bak. Ook zijn flirt met terroristische bewegingen duidt niet op een heldere geest. Uit wat ik verder lees in NRC Handelsblad maak ik op dat Abou Jahjah een krom soort Nederlands schrijft, waarvan de zinnen zelfs door een hijskraan niet meer overeind zijn te trekken. Maar dat alles betekent nog niet dat wij hem de mond moeten snoeren.

Hierbij moeten wij twee zaken onderscheiden. Als ik de baas was geweest van De Bezige Bij had ik dat boekje van Abou Jahjah nooit uitgegeven, eenvoudig omdat de auteur mij niet aanspreekt en omdat zoiets totaal niet past in het fonds van een uitgeverij die uit het verzet is voortgekomen. Maar voor diversiteit is goed wanneer andere uitgeverijen een andere keus maken. Dat het boek er komt, is op zichzelf oké.

Een boek is echter niet hetzelfde als een optreden bij Zomergasten. Je kunt erover twisten of dit het meest geschikte podium is, maar dat neemt niet weg dat ook stemmen als die van Abou Jahjah moeten worden gehoord. Let the man speak! Juist van een dwaallicht wil je weten wat hij te beweren heeft. Joodse actiegroepen die van te voren aangifte deden, hebben helaas weinig begrepen van de vrijheid van meningsuiting.

In 1990 heeft de socioloog J.A.A. van Doorn (1925-2008) een essay geschreven met als titel: De tirannie van de publieke mening. Met een verwijzing naar Tocqueville zet Van Doorn uiteen hoe machtig de publieke opinie is geworden en hoe gevaarlijk het is wanneer onwelgevallige - zeg maar verachtelijke - meningen worden geweerd. Hij geeft daar een schitterend voorbeeld van. In een progressief Zuid-Afrikaans blad, The Weekly Mail, trof Van Doorn een artikel aan waarboven stond: 'I am a racist'. De auteur vertelt dat hij zwarten behandelt als 'een stuk gereedschap' en ook belijdt hij openlijk zijn liefde voor geweld, zijn anticommunisme en zijn blanke arrogantie. De krant drukte het stuk af zonder enig commentaar, maar juist daardoor kreeg het een ijzingwekkende lading. Van Doorn zag deze aanpak als een bijzonder doeltreffende manier van racismebestrijding, maar, schreef hij erbij: 'In Nederland durven wij zoiets niet aan'.

En dat geldt tot op de dag van vandaag. Daarom heb ik er een hard hoofd in dat ik aanstaande zondag overleef.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden