Zomaar met een LeWitt de deur uit

Elke dag werken ambachtslieden vier uur aan kunst om mee te nemen.Het Deense collectief Superflex neemt bezit van het Van Abbemuseum....

Van onze verslaggever Rob Gollin

EINDHOVEN Het zal een abrupte overgang zijn: van sacrale witte zalen met minimal art en conceptuele kunst naar een heuse werkplaats, vol geluid en geur, bevolkt door lassers en schilders. Het is maar dat de bezoeker van het Van Abbemuseum in Eindhoven het weet: wat hier aan de muur hangt of op de vloer staat is ooit begonnen als een idee, gevolgd door een productie; zeker zo belangrijk, zo niet belangrijker dan het resultaat.

Free Sol LeWitt is een project van het Deense kunstenaarscollectief Superflex – het is een werk van de Amerikaanse kunstenaar dat in het atelier centraal staat. Zijn Untitled, Wall Structure (1972) – twee horizontale banen en één verticale van vierkanten uit wit geverfde aluminium staven – wordt hier in serie nagemaakt, te beginnen op aanstaande zaterdag. Op maat gezaagd, gelast, gepolijst en beschilderd. De bevrijding is tamelijk letterlijk te nemen: de kopieën worden verloot onder bezoekers die ze zo kunnen meenemen. De gelukkigen moeten wel de ruimte hebben: het formaat is 1.94 meter bij 3,45 bij 0,04. Superflex verwacht dat er de komende maanden honderden exemplaren de deur zullen uitgaan. Elke dag werken ambachtslieden er vier uur aan.

Volgens de Denen, die zich vaak bezighouden met thema’s op het raakvlak van kunst en economie, past het project in het tijdperk van onbeperkte vermenigvuldiging van kunstvormen, zoals muziek, film en afbeeldingen. Is het nog wel zinvol kunst te beschermen met copyright en echtheidscertificaten? Tegelijkertijd stelt het de taak van het museum aan de orde: is dat nog wel louter tonen, bewaren en conserveren of mag er, in de woorden van Bjørnstjerne Christiansen – met Rasmus Nielsen en Jacob Fenger de staf van Superflex – best geschiedenis worden gemáákt?

‘De vraag is wat een museum eigenlijk bezit. Het gaat altijd over de artistieke en financiële waarden van de iconen aan de muur. Maar een museum kan ook een plek zijn voor productie en uitwisseling van ideeën.’

Wat Superflex betreft, houdt de kunst niet op bij het object. De toekomstige eigenaren van de LeWitt-replica’s geven het origineel een nieuwe context. Christiansen: ‘De een heeft graag iets uit het Van Abbe, de ander vindt het misschien wel leuk om ermee naar buiten te lopen.’

Het project is onderdeel van de tentoonstelling Tussen Minimalismen in het Van Abbe. Superflex grasduinde door het depot en haalde tientallen objecten naar boven: werk van Donald Judd, Carl Andre, Stanley Brouwn, Yves Klein en ook van een niet-minimalist als Andy Warhol, van wie Campbell’s Soup te zien is. De selectiecriteria: het idee als sleutel tot het werk, mogelijkheden tot reproductie en objecten die volgens een systeem zijn opgebouwd. Daarmee hoopt Superflex te illustreren dat een begrip als intellectueel eigendom erodeert.

Vindt Christiansen werkelijk dat iedereen maar vrij aan het kopiëren mag slaan? ‘We zijn er niet echt tegen. Je ziet dat de ontwikkeling van producten tot stilstand komt als er patenten worden aangevraagd. Door het productieproces toegankelijk te maken, haal je juist nieuwe ideeën binnen.’ Superflex ontvouwde die gedachte al eens eerder met het project Free Beer: op basis van een vrij toegankelijk recept mag wie er maar wil bier produceren.

Volgens Christiansen zal de bedenker en bezitter van het origineel er doorgaans niet slechter van worden. ‘Kijk naar Louis Vuitton, of Chanel. Die merken zouden veel minder tot de verbeelding spreken als ze niet op zo’n grote schaal zouden worden nagemaakt. Wie een replica bezit zal, als het inkomen het toelaat, uiteindelijk ook op een echte gaan azen.’

Dat Superflex voor een reproductie van Sol LeWitt koos, was niet toevallig. De Amerikaan liet de vervaardiging van zijn Wall Structure ook aan anderen over. Volgens LeWitt is uitvoering een ‘oppervlakkige aangelegenheid’. ‘Het idee is de machine die de kunst maakt’, schreef hij in 1976.

Aan bescherming van zijn Wall Structure deed hij ook niet zoveel. Eén velletje met een schetsje en een losse aantekening moest kennelijk volstaan. ‘This is a certificate.’ Maar de bezoeker die straks een kopie van Wall Structure het museum uitsleept, moet wel een formulier ondertekenen met de verklaring dat ‘Free Sol LeWitt van Superflex geen kunstwerk is van Sol LeWitt’. Er staat nog een schuttinkje tussen de kopie en het origineel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden