Zoektocht naar warmte eindigt in platte seks

Een van de befaamdste vrijscènes uit het moderne Nederlandse theater is die uit Eugene O'Neills Rijkemanshuis in de regie van Ivo van Hove, destijds bij het Zuidelijk Toneel....

In Rouw siert Electra van dezelfde O'Neill, gespeeld door Toneelgroep Amsterdam in een nieuwe regie van Van Hove, zitten weer een paar van die liefdesgevechten.Opnieuw schokkend en confronterend, maar niet muzikaal en al helemaal niet poëtisch. Eerder platte één-op-één seks, bloot om het bloot, in lelijk wit licht uitgevoerd door witte lichamen. Hans Kesting steekt zijn vingers in de vagina van Janni Goslinga en likt haar tepels. Zij pakt hem bij zijn ballen, kneedt zijn lul. Zo plat als deze woorden klinken, zo plat is de scène.

Later volgen er nog meer: ook Pierre Bokma, Halina Reijn en Jochum ten Haaf proberen aan hun gerief te komen. Mechanisch, bloedeloos, lelijk. Het zal ongetwijfeld zo bedoeld zijn, omdat Van Hove meedogenlozer en destructiever is geworden: de mens laat zich leiden door zijn seksuele driften; altijd op zoek naar warmte, zonder die te vinden. Die gang langs dorre wegen is een constante in zijn oeuvre, maar nooit was die tocht zo uitzichtloos als hier.

Nu wordt Van Hove hierbij flink geholpen door O'Neill, die met Rouw siert Electra in 1931 een van zijn meest duistere stukken schreef. Analoog aan de Oresteia van Aeschylos, culmineert het noodlot hier in de ondergang van een heel gezin.

Pierre Bokma en Janni Goslinga spelen het ouderlijk paar in de Mannon-dynastie, een aanzienlijk geslacht in New England ten tijde van de Amerikaanse burgeroorlog. Vader is militair, moeder legt het tijdens zijn afwezigheid aan met een knappe kapitein (Hans Kesting). Halina Reijn en Jochum ten Haaf spelen hun kinderen. Jaloezie, overspel, gefnuikte verlangens, incest, dit gezin gaat er bijna met graagte aan ten onder, terwijl de ene dode na de andere valt.

Niet voor niets wordt het landhuis van de Mannons vergeleken met een graftombe. Hier wordt het leven angstvallig buiten de deur gehouden. Zoals de vader zegt: 'Ik ben een Mannon. De Mannons gingen op zondag naar het witgepleisterde gebedshuis en mediteerden over de dood. Leven was sterven, geboren zijn was beginnen met doodgaan.'

Van Hove is met dit epos in een opmerkelijke spagaat terecht gekomen. Hij zet de acteurs aan tot vergaande vormen van lijfelijk acteren, zoals in zijn beste regies van Rijkemanshuis en De Tramlijn die Verlangen heet. Maar hij wil ook overduidelijk modern, of liever modieus theater maken door veelvuldig te werken met videoschermen, filmbeelden en laptoptechniek, ontworpen door Amerikaanse multimediakunstenaars.

Broer en zus chatten hun dialogen met elkaar, al of niet met de webcam. De familiefoto's zijn nu te zien op een videowall. Op hippe muziek wordt in animatiefilmpjes aan droomduiding gegaan, de moord op de kapitein staat hier op film. Dat alles is gevat in een naargeestige vormgeving van Jan Versweyveld, vol grauwgrijze kantoortinten. De liefdesscènes spelen zich af op een foeilelijke kantoorstoelof op een tafel. Maar het is gedoe op niets af, dat het strak vertellen van het verhaal uiteindelijk belemmert.

Aanvankelijk zou Marieke Heebink de moederrol spelen, maar zij trok zich terug en werd door Janni Goslinga vervangen. Goslinga doet haar best, maar is te onervaren in het vormgeven van gelaagde hysterie. Het gekronkel op de vloer, de liefdeswoede, het voordurend vernederen en vernederd worden leidt bij haar tot ééndimensionaal acteren. Ten Haaf lijkt als een vreemde in dit huis terecht gekomen. Bokma speelt de vader met de nodige geknakte trots, maar eigenlijk imponeert alleen Halina Reijn, die van de dochter naar het eind toe een huiveringwekkend personage maakt.

De overgave van de acteurs is prijzenswaardig. Maar één actrice die werkelijk geloofwaardig is – dat is wat weinig voor 's lands grootste toneelgezelschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden