Zoektocht in verwrongen wereld

Hoe is van de Eerste Wereldoorlog een hoopvolle geschiedenis te maken? Hoe kunnen verhalen over ontelbare doden, mosterdgas en loopgraven een positieve toon krijgen?...

Het antwoord op die vragen levert de Franse regisseur Jean-Pierre Jeunet met Un long dimanche de fiançailles, de film die het optimisme uit kaskraker Le fabuleux destin d' Amélie Poulain combineert met een verhaal over de verzengende oorlog aan het begin van de twintigste eeuw.

Jeunet, die zijn naam vestigde met zijn royaal gestileerde debuut Delicatessen (1991), moet na het megasucces van Amélie een ander mens zijn geworden. Die productie maakte concreet wat film zoal kan losmaken: het verhaal over de jonge Parisienne, die levens van mensen een goede kant opduwde, leidde in Frankrijk tot een nationaal debat, waarin Jeunets opgewekte en zoete fictie door president Chirac, premier Jospin en tal van opinieleiders tot moreel voorbeeld werd gesteld aan de natie, als een wapen tegen het negativisme van de moderne tijd.

Met Un long dimanche de fiançailles keert Jeunet terug naar de minder opgetogen toon die hij voor Amélie placht te hanteren - of beter: hij probeert beide werelden bij elkaar te brengen. De hoofdpersoon is opnieuw een jonge vrouw, net als Amélie gespeeld door Audrey Tautou, de actrice met het Bambi-gezicht. Mathilde wacht op het Franse platteland op haar grote liefde. Hij heeft haar enkele jaren daarvoor onverhoeds verlaten om zijn land te verdedigen tegen de Duitsers.

Hoewel Mathilde te horen heeft gekregen dat Manech met vier andere soldaten ter dood is veroordeeld wegens poging tot desertie, weigert zij te accepteren dat hij niet meer leeft. Mathilde - ze verloor haar ouders op 3-jarige leeftijd en kreeg polio op haar vijfde - besluit niet te rusten tot zij de waarheid over de oorlogservaringen van haar geliefde boven tafel heeft. Deze missie brengt haar ertoe een reeks oorlogsveteranen, ambtenaren en vreemde speurneuzen een bezoek te brengen.

Jeunet is in het hoofd van Mathilde gekropen, en laat de wereld zien zoals zij die ervaart. Op hoopvolle momenten baadt die wereld in prikkelende kleuren, soms zijn het het rurale platteland en de nostalgische stadsgezichten van Parijs in sepia gedrenkt. De oorlogsscènes, die Mathilde met bij elkaar gesprokkelde informatie weet te reconstrueren, heeft Jeunet bijna tot zwart-wit teruggebracht.

Werkelijkheid, hoop, zonovergoten herinneringen en gruwelijke oorlogstaferelen vormen te zamen een verwrongen wereld. Een liefkozende hand wordt in een volgende scène een doorboorde hand, een grote verliefdheid verandert zonder omhaal in een herinnering - wat dan rest is een schrijnend verlangen.

Jeunet ontvouwt Mathildes bevindingen in fragmenten, als berichten uit een malend hoofd dat ook nog eens wordt gepest door dwanggedachten. Mathilde is iemand die zichzelf wijs maakt dat haar verloofde nog leeft als haar hond de slaapkamer binnenkomt voordat zij aan tafel wordt genood. Een patiënt - zo zou ze genoemd kunnen worden. Of een onverbeterlijke optimist die weigert te capituleren voor de geringste vorm van pessimisme.

De grote kwaliteit van Un long dimanche de fiançailles is de vanzelfsprekendheid waarmee uitersten aan elkaar worden geknoopt. De helse werkelijkheid van de loopgraven vloeit over in het juichende geluk van een prille liefde, dat binnen een paar tellen weer plaats kan maken voor de bezetenheid van een getourmenteerd hart.

Jeunets vijfde speelfilm, losjes gebaseerd op de gelijknamige roman van de Franse schrijver Sébastien Japrisot, is een bewonderenwaardige, curieuze onderneming. Het is een wanhopige en tegelijk verleidelijke legpuzzel van een mensenleven. Een geschiedenis die doet smachten en doet huiveren, omdat de liefde en het kwaad hun werk volstrekt willekeurig uitvoeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden