Zoeken naar schoonheid in een sneetje

Twintig jaar geleden lag Rein Jansma (1959), eerstejaars student Bouwkunde, zich met Pfeiffer op bed te vervelen. Als bezigheidstherapie begon hij wat met een mesje in karton te snijden en ontdekte tot zijn verbazing dat hij met een paar sneetjes in de lengterichting van het papier, aangevuld met wat vouwen...

Deze ontdekking daagde Jansma uit de grenzen van het mogelijke te onderzoeken. Uit één papiertje, zonder iets toe te voegen of weg te halen probeerde hij met enkel sneetjes in de lengterichting zoveel mogelijk verschillende trappen te maken.

Dit onderzoek leidde tot de publicatie van het boek Stairs: een in eenvoudig wit karton uitgevoerd pop up-boek met tien trappen, waarvan onlangs in de Verenigde Staten een herdruk verscheen. Jansma heeft zijn studie bouwkunde nooit afgemaakt, maar is wel in 1990 het architectenbureau Zwarts en Jansma begonnen met de 22 jaar oudere Moshé Zwarts.

Het bureau, dat inmiddels dertig mensen in dienst heeft, ontwierp onder andere de nieuwe vleugel van het Rembrandthuis in Amsterdam en het dak op het Feijenoord-stadion en werkt nu aan zo'n twintig tot dertig ontwerpen in met name de sport- (stadions, sporthallen, zwembaden) en infrastructuursfeer (bruggen, viaducten, metrostations).

De opdrachtgevers komen uit Nederland. Jansma 'hoeft niet zo nodig in het buitenland te bouwen', toch ziet hij de Amerikaanse uitgave van Stairs 'als visitekaartje om de wereld in te stappen'.

De nieuwe versie mist wel de charme van de oorspronkelijke uitgave. Die werd door een groep studenten thuis 'in een soort van huisvlijt' in elkaar gevouwen en zelf met de auto gedistribueerd. Nu doen machines het vouwwerk. Om te voorkomen dat één van de zwakkere trapconstructies het na veelvuldig gebruik begeeft, is daarachter - geheel in strijd met het uitgangspunt van de studie - een extra versteviging geplakt. 'Een verzekeringspremie', noemt Jansma het extra stukje papier, refererend aan de Amrikaanse aanklaag-manie.

Geen trappenfetisjisme, maar een bij toeval ontdekte wiskundige uitdaging lag destijds aan het trappenonderzoek ten grondslag. De exacte wetenschappen zijn een grote fascinatie van Jansma. Zij maken deel uit van zijn zoektocht naar schoonheid. Hij vindt het uitdagend te spelen met de wiskundige logica die hem beperkingen oplegt.

Met een simpel wiskundig principe een complexe ruimte creëren is voor hem het allermooist. Hij vindt het belangrijker dat een gebouw wiskundig klopt, dan dat het er mooi uitziet. Dat geldt ook voor dingen in de natuur. Als hij iets mooi vindt, maakt de kennis van hoe datgene werkt de ontroering over al die schoonheid alleen maar groter. Iets in alle naaktheid en rauwheid zien en het dan nóg mooi vinden, dat is pas bijzonder.

Bij het ontwerpen van gebouwen vindt hij het eindresultaat minder interessant dan de ontdekkingstocht erheen. Hij ziet graag dat de architectonische vondsten die hij uitgedacht heeft ook in de praktijk werken, maar is niet heel gedesillusioneerd als een gebouw niet zo is als hij verwacht had: 'Een gebouw is zo complex, dat het wel heel eenvoudig moet zijn, wil het voor honderd procent gelukt zijn'.

Een perfect resultaat kan echter steeds gemakkelijker benaderd worden dankzij de mogelijkheden die de computer biedt. Enthousiast vertelt Jansma over het gemak waarmee computers en robots de meest ingewikkelde plannen uitwerken en over de proefgebouwen die hij op het scherm eenvoudig in hun toekomstige omgeving plaatst. Reikhalzend kijkt hij uit naar de toekomst, waarin computers nog beter zullen functioneren.

Toch heeft hij de plak-en-knip-methode die hij voor zijn trappenboek hanteerde nog niet helemaal verlaten. Af en toe grijpt hij nog naar schaar en papier, want 'soms houdt het ruimtelijk voorstellingsvermogen in je hoofd op'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden