Zoals buiten het riet ritmisch wuift

Als golfslag op het strand. . .- Ad Dekkers in zijn tijd, tot en met 23 augustus, Stedelijk Museum Amsterdam, catalogus 80 gulden....

BEELDENDE KUNST

Er is ook paars, tussen al het wit. Plotseling die dramatische kleur, zacht glanzend, en bovendien in de buurt van blinkend goud. Bij de Amerikaanse beeldhouwer Donald Judd gaat het minimalisme op chic.

Zijn Violetkleurige Progressie (1973) en zijn spiegelende Progressie, Zonder Titel (1969) - twee langgerekte wandsculpturen die het midden houden tussen doos en buis - doen door hun luxueuze weerschijn aan bonbonnières denken en aan de kasten van lichtekooien in de hogere prijsklasse.

Dat is geen bezwaar. Het werk van Judd is nooit banaal, het is beeldschoon. Het is uitgebalanceerd én het lonkt en het pronkt. Des te beter. Het verrijkt het overzicht van de winterwitte abstracte kunst in het Stedelijk Museum met een warme gloed.

Als een golfslag op het strand heet de tentoonstelling in Amsterdam, met een citaat van Ad Dekkers. De expositie is een eerbetoon aan hem: de Nederlander die in de jaren zestig medeverantwoordelijk was voor de tweede golf artistieke verkenningen naar de eigenwaarde van de lijn en het licht .

Het Stedelijk plaatst het oeuvre van Ad Dekkers (1938-1974) in zijn tijd. Het heeft het omringd met beelden van geestverwanten uit Europa en Amerika; kunstenaars die samen en ieder voor zich de aanzet gaven tot de ontwikkeling van het minimalisme en de conceptuele kunst.

Vanwaar deze hommage aan Ad Dekkers? En waarom nu? En waarom niet? Wie het weet mag het zeggen. Waarom niet Wittgenstein: 'De wereld is alles wat het geval is.' Dan behoeft het vraagstuk van de willekeur tenminste geen discussie meer.

Het Stedelijk is het geval, het museum dat zich onder directeur Rudi Fuchs niet langer als een vrijplaats voor de actuele kunst profileert, maar als een museum van de twintigste eeuw in retrospectief. En dan is de abstractie het geval, als een van de grootste artistieke uitvindingen van deze eeuw. En dan is daar aldus, zonder nadere toelichting, deze tentoonstelling.

Als een golfslag op het strand. . . - Ad Dekkers in zijn tijd. Voor wie hem en de zijnen nog niet kende of voor wie de kennismaking wil bekrachtigen. Het is een historisch overzicht - geen heroverweging van de geschiedenis, geen vernieuwing van verworven inzichten, maar een boude bevestiging van, altijd mooi, de eenling in zijn tijd.

Dekkers legde zich toe op het concretiseren van de kunst, op het temperen van de suggestie en de illusie, in beelden zonder dubbele bodem. Van doorkijkjes naar een andere wereld - hetzij de hemelse heerscharen, hetzij het landschap voorbij de dijk - was de wereld immers al vervuld. Dekkers zette daar tegenover zijn hyperrealistische reliëfs met de hardheid van het raamkozijn.

Het Stedelijk toont hem niet alleen tussen generatiegenoten, maar ook naast zijn voorbeeld en antipode Mondriaan; Dekkers die zich, hoewel hij zozeer aan zijn depressies leed dat hij zich in 1974 van het leven beroofde, liet kennen als een kunstenaar van deze wereld én als spiritueel geïnspireerde revolutionair .

Mondriaan wikte en woog tot bijvoorbeeld zijn Compositie met twee lijnen (1931), zwart op wit, in harmonie was met de door hem veronderstelde harmonie van het Al. Om die hogere dimensie was het Dekkers niet begonnen. Zijn werk is stoffelijker, ook geometrisch, maar dan concreet, een oeuvre van tastbare constructies op het snijvlak van schilder- en beeldhouwkunst.

Zijn Twee vierkanten (1972), anders dan de 'twee lijnen' in Mondriaans Compositie, komen in de ruimte naar voren. Ze vormen een dubbelreliëf van aluminium buis, links met een hoekige, rechts met een ronde doorsnede. We zien het aluminium en de witte muur erachter, een tweeluik van 'lege' lijsten: ook in harmonie, maar dan met het hier en nu van de museumzaal.

Dekkers onderzocht het formele samenspel van vlakken en lijnen, 'zo vanzelfsprekend als het ritmisch wuivend riet, of als de golfslag op het strand'. In zijn reliëf Verschoven Driehoeken (1967) verbeeldde hij dat verlangen naar een evenwichtige dynamiek met vier stapels driehoeken, die uitwaaieren over een houten paneel, witter dan het schuim op de golven, strakker dan die golfslag zelf - een ascetische omvorming ervan.

Altijd mooi, ook zonder toelichting, de historische geometrie in het museum intussen inderdaad zo vanzelfsprekend als buiten het ritmisch wuivend riet, of in bepaalde straten van de stad de herhaalde lijnen van het neonlicht.

Wilma Sütö

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden