Zo ziet de nieuwe Lounge 2 van Schiphol eruit

De reiziger mag zich niet vervelen, maar moet wel overzicht houden. Dat is al jaren de filosofie achter het ontwerp van Schiphol. Hoe zien we dat terug in de vernieuwde Lounge 2?

Designclock Real Time van Maarten Baas, in de nieuwe Lounge 2 op Schiphol.Beeld Thijs Wolzak

Geen plaats in Nederland waar de tijd zo meedogenloos doortikt als op Schiphol. Dat wordt goed zichtbaar bij de metamorfose van vertreklounge 2. Dit is het historische hart van de luchthaven. Hardcore KLM-gebied ook, waar je vroeger de vliegtuigen kon zien opstijgen vanaf een dakterras en waar in 1967 de Nederlandse ontwerper Kho Liang Ie zijn stijlvolle moderne Schipholinterieur introduceerde aan de wereld.

'Kijk, hier, deze aluminiumstrip in het tegelwerk op de vloer', wijst Jan Benthem, architect van Benthem Crouwel NACO Architects en bouwheer van Schiphol sinds 1988. De strip markeert de bouwgrens van 1967. Ooit stonden hier de vliegtuigen. Er is sindsdien in dit - alleen voor reizigers toegankelijke - gebied eindeloos verbouwd, aangebouwd, opgebouwd. Elk decennium opnieuw. Schiphol is nooit af.

Vernieuwing van Lounge 2 is noodzakelijk vanwege de toegenomen veiligheidseisen. Na de incheck in vertrekhal 2 moeten de passagiers sinds 1 juli een etage omhoog waar een grote nieuwe security- en douanezone ligt. Ze komen daardoor op een ander niveau de transitruimte binnen. 'Er was op vertrekhalniveau gewoon te weinig ruimte', zegt Benthem. De logistieke, ruimtelijke en financiële consequenties van veiligheidsmaatregelen zijn enorm. 'Ik schat dat Schiphol de afgelopen jaren 400 miljoen in centrale security heeft geïnvesteerd.'

Goede routing naar je vlucht

Maar ook zonder poortjes en scanapparatuur was Lounge 2 aan een opknapbeurt toe. Benthem: 'Er komen dagelijks zo'n 50 duizend reizigers voorbij. Een gebied als dit, met winkels en horeca, moet elke vijftien jaar op de schop.'

Het ontwerp van de nieuwe Lounge 2 is zo bijzonder omdat je nergens anders zo gracieus wordt getrakteerd op de core business van de luchthaven: het vliegen. Wie de douane passeert, op een etage boven instapniveau, krijgt vrij zicht op de taxiënde en gereedstaande vliegtuigen. Daarvoor is in de hal over tientallen meters een dubbele verdiepingshoogte gecreëerd die een sterke ruimtelijke werking heeft.

Een dergelijk uitzicht, maar ook de 'leesbaarheid' van de ruimte die zo ontstaat, was ook wat Kho Liang Ie en architect Marius Duintjer een halve eeuw terug nastreefden. 'Veel daglicht, goede zichtlijnen, soberheid, niet te veel afleiding, alles moet gericht zijn op een goede routing naar je vlucht', zegt architect Benthem. Dat is volgens hem al jaren het leidende ontwerpprincipe, dat Schiphol wereldwijd een goede naam geeft op het gebied van logistiek en gebruikscomfort.

Holland Boulevard

De nieuwe Holland Boulevard is een verblijfsruimte voor internationale reizigers, ontworpen door NEXT Architects. Hij wordt omschreven als 'vooruitgeschoven post van de dingen waar we als Nederland trots op zijn'. Een Hollands landschap in al zijn variatie, opgedeeld in strakke lijnen die refereren aan de polderstructuur. Lage wanden scheiden de verschillende ruimtes met elk een eigen thema: duinen, water, gras. NEXT doet ook de nieuwe vormgeving voor de dependance van het Rijksmuseum op Schiphol, waar sinds 2002 werken tentoongesteld worden. Dit deel van Holland Boulevard wordt in 2017 opgeleverd.

Heldere structuur

Toch is die lege hal uit 1967 - het begin van het moderne Schiphol - onvergelijkbaar met de met winkels en horeca bezaaide Lounge 2 van nu, 16 duizend vierkante meter in de nieuwe opzet. De uitbaters doen juist hun stinkende best om de passagier wel af te leiden. 'Mensen die op reis gaan, geven makkelijk geld uit. De winkeloppervlakte vormt één grote geldmachine, zoals op elke luchthaven.' Maar Benthem bewaakt de zichtlijnen streng. Het mag niet te erg worden volgebouwd. Ook de eenheid in materiaal- en kleurgebruik is belangrijk: de dragende constructies zijn bijna altijd uitgevoerd in onopvallend grijs, net als de vloeren. 'In Schiphol is er sprake van een ontwerpevolutie, geen revolutie.'

Ondanks het enorme retailaanbod - er zijn zeven winkelwerelden: van 'luxury, travel & culture' tot aan 'family' - heeft het centrale plein van Lounge 2 een heldere structuur. De vormgeving is van Kossmann de Jong. Dit Amsterdamse bureau is groot geworden met het ontwerpen van tentoonstellingen, maar ze verbreden zich steeds meer naar interieurarchitectuur.

De aankomsthal, ontworpen door Ko Liang Ie, gefabriceerd door Artifort.Beeld Jan Versnel

Sterke identiteit

Kossmann heeft Lounge 2 de opzet gegeven van een stadsplein, met lage banken en horeca in het hart, waardoor het zicht op de glazen achterwand waarachter de vliegtuigen staan onaangetast blijft. In het zitmeubilair is veel hout verwerkt, als compensatie voor de onvermijdelijke techniek, het glas en staal in de vertrekhal. Het geeft een sterke identiteit, maar voegt zich soepel in de drukke ruimtes.

Dat geldt niet voor alle retail. De exploitanten huren meestal hun eigen ontwerpers in om op te vallen. Het eerste Europese Johnnie Walker House is een twee etages hoog drankboudoir vol koper, leer en hout, waar de duurste fles 28 duizend euro kost (Diamond Jubilee). 'Er komen mensen speciaal hiernaartoe gevlogen voor whisky die alleen op Schiphol wordt verkocht', zegt Benthem.

In de ontwerptraditie van Schiphol heeft Kossmann de Jong het Nederlands design volop ruimte gegeven. De meubels zijn allemaal Made in Holland en speciaal voor deze plek ontworpen. Er zitten keramische koetjes verwerkt in de pleinwanden. Pronkstuk is Real Time van ontwerper Maarten Baas. Speciaal voor Schiphol maakte hij een variant op zijn befaamde videoklok uit 2009. Achter een reusachtige transparante wijzerplaat zien we de ontwerper gekleed in een overal elke minuut opnieuw de wijzers van de tijd schilderen en dan uitvegen met een spons. De overal is blauw, de emmer is rood, de spons geel: kleuren, schrijft Baas op zijn site, die een ode vormen aan de befaamde schilder Piet Mondriaan.

Geen nerveuze bankjes

De Y-vormige plattegrond van het huidige Schiphol is begin jaren zestig ontworpen door architect Marius Duintjer van NACO (Netherlands Airport Consultants) en interieurarchitect Kho Liang Ie (1927-1975). Het nieuwe gebouw verving in 1967 het oude Schiphol-Oost. Er waren toen 3 miljoen passagiers per jaar: nu bijna 60 miljoen.

Kho Liang maakte vertrekhallen met veel daglicht - waardoor je zicht had op vliegbewegingen - en sobere, zakelijke, meubels. Alles binnen de traditie van de nieuwe zakelijkheid. Passagiers, vond de ontwerper, zijn altijd al gespannen vanwege de reis, je moet ze niet nog nerveuzer te maken met barokke meubels.

Dat was het begin van een functionele ontwerptraditie die nog altijd door Schiphol wordt bewaakt De Schipholsofa die stond op de plek waar nu Lounge 2 is, is een strak bankje met een frêle stalen onderstel. Hij is kenmerkend voor de vroeg gestorven Kho Liang Ie, voor wie Schiphol een van zijn grootste opdrachten was. Een aantal van zijn ontwerpen wordt door Artifort nog steeds geproduceerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden