Zo ziet de hedendaagse universiteitsbieb eruit

De Erasmus Universiteit Rotterdam heeft een nieuwe bibliotheek. En hoewel 'bibliotheek' letterlijk 'boekenhuis' betekent, zijn boeken er duidelijk naar de tweede rang verwezen. Studeren gaat tegenwoordig online.

De vernieuwde universiteitsbibliotheek in Rotterdam: 200 duizend banden gingen de deur uit. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
De vernieuwde universiteitsbibliotheek in Rotterdam: 200 duizend banden gingen de deur uit.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

In 1969 was de bibliotheekrobot de trots van de Erasmus Universiteit Rotterdam. In 2,5 minuut haalde de 'Randtriever' volautomatisch een opgevraagd boek van het depot naar de balie. De boeken stonden opgeslagen in duizenden kleine perspexbakjes met een barcode. Een monteur had er een dagtaak aan om het bakbeest gesmeerd te houden.

Klinkt modern, maar anno 2017 is de lopende band verdwenen en heeft de onderhoudsmedewerker moeten uitkijken naar een andere baan. De afgelopen twee jaar onderging de universiteitsbibliotheek (UB) een grondige transformatie.

'In 2005 leenden we nog 200 duizend boeken en tijdschriften per jaar uit, nu nog maar zo'n 30 duizend. Daarvoor hebben we geen lopende band meer nodig', zegt Matthijs van Otegem, directeur van de Rotterdamse universiteitsbibliotheek. 'We halen de boeken gewoon lopend op.'

Twee jaar geleden leidden de plannen voor de transformatie van de UB nog tot ophef bij faculteiten en de universiteitsraad. Vooral het afdanken van 200 duizend papieren banden aan boeken en tijdschriften lag gevoelig bij faculteiten en universiteitsraad. Maar Van Otegem wist hen te overtuigen.

900 studieplekken heeft de vernieuwde bibliotheek van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
900 studieplekken heeft de vernieuwde bibliotheek van de Erasmus Universiteit in Rotterdam.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Zo zijn alle boeken de deur uit gegaan die de afgelopen dertig jaar nooit waren uitgeleend, maar wel nog in andere UB's in het land beschikbaar zijn. Boeken met een esthetische of historische waarde blijven wel behouden. Er zijn nog 900 duizend boeken over, maar de schifting scheelt vier kilometer papier. Zelfs antiquariaten hadden amper nog belangstelling voor de afdankers.

'Wetenschappelijke literatuur wordt tegenwoordig vooral online geraadpleegd', zegt Van Otegem. 'Dat willen studenten met studieboeken ook. Het spannendste is om daar een goed businessmodel voor te vinden met de uitgevers, een soort Spotify voor boeken.' Bang voor illegale kopieën is hij niet: 'Beveiliging is natuurlijk een thema, maar niets nieuws. Je kon altijd al een boek onder de scanner leggen en de pdf rondmailen aan je studiegenoten.'

Inmiddels is de kritiek op de veranderingen verstomd en klinkt er vooral lof voor de transformatie van de bibliotheek, die lichter en ruimer is geworden. Door het kleinere aantal boeken, en het weghalen van de boekenrobot, is er ruimte ontstaan voor een grote ingang - tot 2015 was de bieb alleen via een luchtbrug bereikbaar vanuit een ander gebouw. 'We waren een kasteel met een ophaalbrug.'

In 1969 was de bibliotheekrobot de trots van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Anno 2017 is de lopende band verdwenen. Beeld Arie Kers
In 1969 was de bibliotheekrobot de trots van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Anno 2017 is de lopende band verdwenen.Beeld Arie Kers

900 studieplekken met wifi en stopcontact

De uitleen- en informatiebalie, twee jaar nog een joekel van een ding dat centraal in de ruimte stond, heeft een bescheiden plek aan de zijkant gekregen. Medewerkers zijn ook in de bieb zelf aanspreekbaar voor hulp. De boekenkasten met nieuwe aanwinsten en naslagwerken die wel nog in loop staan, zijn een stuk lager. Zo blokkeren ze niet het zicht.

Het meest in het oog springen de 900 studieplekken, allemaal voorzien van wifi en stopcontacten. Een deel bevindt zich in een ruimte waar ook mag worden gepraat en overlegd, in een tweede deel moet het stiller zijn. Helemaal achteraan zijn individuele studiecellen - populair en dus snel bezet. 'Naarmate je dieper in het gebouw komt, wordt het stiller', zegt Van Otegem. 'Maar we gaan geen politieagentje spelen.'

'Het is mooi geworden', oordeelt Joris van Bakel. De 23-jarige student sociologie heeft net zijn scriptie ingeleverd over het contact tussen hoger- en lageropgeleiden. 'Grotendeels hier geschreven.'

Alle boeken die de laatste dertig jaar niet zijn uitgeleend, zijn de deur uit. Er zijn nog 900 duizend boeken over, maar de schifting scheelt vier kilometer papier. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Alle boeken die de laatste dertig jaar niet zijn uitgeleend, zijn de deur uit. Er zijn nog 900 duizend boeken over, maar de schifting scheelt vier kilometer papier.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Hij leest graag nog 'echte' boeken, maar vakliteratuur raadpleegt hij vooral online. 'Ik zie ook weinig studenten die nog boeken lezen.' Hij wijst op een aparte ruimte in de UB waar wel nog boeken tot aan het plafond staan - het Rotterdamsch Leeskabinet, anno 1859. 'Daar komen vooral gepensioneerde mensen boeken lenen. Die hoor je dan bij de balie zeggen dat ze al veertig jaar lid zijn.'

Iets verderop zit Sophie Louter (22), tweedejaars rechtenstudent, te blokken voor een tentamen ondernemingsrecht. 'Ik moet eerlijk zeggen dat ik nog nooit een boek heb geleend. De boeken die ik nodig heb voor de colleges, heb ik gekocht. Ik kom hier vooral voor een studieplek.'

Louter vindt het nieuwe meubilair mooi en is blij met de stopcontacten. Had ze zelf nog iets anders gedaan? Na enig nadenken: 'In de tentamenperiode is het nog steeds vechten voor een plekje. Misschien zou ik nog minder boekenkasten hebben neergezet en nog meer studieplekken gemaakt.'

Hoe lang kan deze bibliotheek met zijn tijd mee? Moeilijk te zeggen, aldus directeur van Otegem. 'In de basis is het concept houdbaar: je kunt elkaar hier ontmoeten, leren en studeren. Als ik een voorspelling mag doen, dan denk ik dat over tien jaar de balie nog eens half zo groot is en over twintig jaar helemaal weg. Misschien wel eerder. Dan hoop ik dat er ruimte komt voor 3D-printers.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden