Zo wordt radicaal afgerekend met de witte expositiezaal

Een innovatief idee voor een museum en een ontwerp voor de steengeworden participatiemaatschappij wonnen allebei een eerste prijs bij de Archiprix voor jong ontwerptalent.

Project 'Art in Context'.

Een museum dat radicaal afrekent met de witte expositiezaal en een woonblok als een paradijselijk stukje participatiemaatschappij: dat zijn de winnaars van de Archiprix 2016, die op 18 juni in Rotterdam zijn uitgereikt.

De Archiprix is een prijs voor jong ontwerptalent en geldt als een glazen bol van de architectuur. Wie een beeld wil krijgen van hoe gebouwen en steden er in de toekomst uit zullen zien en welke ontwerpers het gaan maken, kijkt naar de beste afstudeerplannen die jaarlijks door de Nederlandse ontwerpopleidingen worden geselecteerd. Eerdere winnaars zijn onder anderen Jacob van Rijs (MVRDV), Michiel Riedijk (Neutelings Riedijk), voormalig rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol en Ronald Rietveld (RAAAF).

De Archiprix werd in 1979 opgericht als steuntje in de rug voor pas afgestudeerde ontwerpers, om hun werk onder de aandacht te brengen en wellicht tot realisatie te komen. Sinds 2001 heeft de prijs ook een internationale editie.

Dit jaar selecteerde de jury uit 26 studentenplannen twee eerste prijzen en een derde prijs, plus drie eervolle vermeldingen. Onder de winnaars wordt een geldbedrag van 10 duizend euro verdeeld. De genomineerde plannen zijn tot en met 3 juli te zien in de Passage van het Timmerhuis Rotterdam.

Eerste prijs: Pairi Dæza

Milad Pallesh

(Academie van Bouwkunst Amsterdam)

Pairi Dæza is een woonensemble in Amsterdam-West waar ouders, grootouders en kinderen met elkaar leven de steen geworden participatiemaatschappij. De vraag die architect Milad Pallesh zich stelde: hoe kan architectuur een rol spelen in de stimulering van informele zorg? Zijn antwoord: leg de nadruk niet op de zorg, maar op het wonen. Hij ontwierp een gebouw als een dorpje, dat sociale interactie stimuleert door de kleinschalige opzet en het gemeenschappelijke karakter. De woningen en buurtfuncties ommuren een gedeelde binnentuin, gebaseerd op de elementen en lijnvoering van de Perzische tuin. De Perzische tuin is op zijn beurt geïnspireerd op het paradijs. Vandaar de naam 'Pairi Dæza', het oud-Perzische woord voor paradijs: ommuurde, 'pairi', ruimte, 'diz'.

Cruciaal in dit plan zijn de overgangen: van buurt naar ensemble, van woonhof naar woning. De poort, de patio, de voordeur - dat zijn de plekken waar we met elkaar in gesprek raken, een kopje suiker lenen, elkaar de hand reiken.

Eerste prijs: Art in Context

Katarzyna Nowak

(Academie van Bouwkunst Rotterdam)

Art in context is Katarzyna Nowaks protest tegen de 'spectacularisering' van het museum, die sinds de bouw van het Guggenheim in Bilbao gemeengoed is. De architect krijgt opdracht om met een iconisch gebouw - voorzien van een standaard interieur - een stad op de kaart te zetten. De status van het museum wordt afgemeten aan het aantal verkochte cappuccino's.

'De kunst en haar beschouwer zijn het slachtoffer van deze ontwikkeling', schrijft Nowak. Het verbaast haar niets dat bezoekers de afdelingen met oudere kunst meestal overslaan. 'Religieuze, middeleeuwse schilderijen vereisen aanvullende kennis om ze te kunnen begrijpen. Door ze op neutrale witte muren, aangelicht met ledlampen te presenteren, worden ze gereduceerd tot kleurige illustraties.'

Nowaks museum rekent af met de witte zaal en brengt daarvoor in de plaats ruimten met schaduw, reflecties, gebogen plafonds, dubbele wanden en zichtlijnen. Ze ontwierp een complete 'bibliotheek' van gedifferentieerde expositieruimten, toegesneden op specifieke kunstwerken.

Het gebouw is een matrix van deze ruimten, de doorsnede van de interieurs bepaalt het sculpturale gevelbeeld.

Eervolle vermelding: Tweede Natuur

Hannah Schubert

(Academie van Bouwkunst Amsterdam)

Landschapsarchitect Hannah Schubert heeft haar eigen idee bij de woorden Museum voor Realisme. Haar voorstel voor het nooit in gebruik genomen gebouw dat bankier Dirk Scheringa in 2009 in Opmeer bouwde: aanvaard de realiteit na de economische crisis, vier de 'mislukking' en maak er een groen monument van - een ruïne.

Schubert wil met deze natuurlijke transformatie een traag alternatief voor sloop bieden en de ruimte teruggeven aan de dorpelingen. Zij worden betrokken bij de geregisseerde aantasting van het gebouw. Door op bepaalde plekken vloeren en muren open te breken, worden daglicht en vocht het gebouw binnengehaald en ontstaat ruimte voor planten en dieren. Over een periode van ruim vijftig jaar verandert het gebouw langzaamaan in een landschap. Een cirkelvormig pad - onderdeel van een grotere wandelroute - doorsnijdt alle ruimten van het gebouw.

De ontwerpster heeft het plan al voorgelegd aan de burgemeester van Opmeer, die enthousiast is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden