RECONSTRUCTIE

Zo werd hij Nederlands beste straatfotograaf

De vermoedelijke choreografie van de foto van de 'professionele lichte meisjes' en hun madam. De cijfers geven de volgorde van totstandkoming aan. 1. De fotograaf wordt zich bewust van een bijzonder tafereeltje. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands Fotomuseum, courtesy Annet Gelink Gallery

Wat maakte Ed van der Elsken tot beste straatfotograaf van Nederland? V reconstrueert in een 6-delige serie hoe hij zijn onderwerpen benaderde.

Zoals Ed van der Elsken liefde en leed, verdriet en vreugde, tederheid en venijn en - bovenal - het flirten tussen mensen onderling én met zijn camera heeft gefotografeerd, is van tijdloze schoonheid en spontaniteit. Wat heeft Ed van der Elsken (1925-1990) tot de beste straatfotograaf van Nederland gemaakt? Dat onderzoekt V in een serie van zes afleveringen, vooral door te kijken hoe hij te werk ging.

We onderzoeken zijn werkwijze aan de hand van beelden afkomstig uit het kleurendia-archief, in beheer bij het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam. Dat restaureert het gehele archief, 45 duizend dia's groot. Dat is hard nodig, omdat de emulsie van de dia's is aangetast door schimmels. Sommige van de foto's zijn eerder afgedrukt, in het net heruitgegeven boek Eye Love You of in het maandblad Avenue. Maar veel van Van der Elskens in V getoonde foto's worden nu voor het eerst gepubliceerd.

Hoofd collecties Martijn van den Broek van het Nederlands Fotomuseum heeft na het nodige speurwerk in Van der Elskens dia-archief - dat volgens diens eigen, niet voor iedereen logische indeling is gerubriceerd - de opnamen teruggevonden die kort voor of na de totstandkoming van zes iconische Van der Elsken-foto's zijn gemaakt. Die opnamen onthullen veel over de manier waarop de fotograaf zijn onderwerpen benaderde. Hoe hij ze in het vizier kreeg, eromheen bewoog, naderbij kwam en weer afstand nam. Door de beelden te bekijken 'rondom' die ene bekende foto, onthullen we de choreografie van Van der Elskens fotografie - en krijgen we ook een inkijk in zijn selectie-methode.

De vermoedelijke choreografie van de foto van de 'professionele lichte meisjes' en hun madam. De cijfers geven de volgorde van totstandkoming aan. 2. Van der Elsken cirkelt om de drie vrouwen en de koopman heen. Die lijken zich nog niet bewust van zijn aanwezigheid. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands Fotomuseum, courtesy Annet Gelink Gallery

In deze eerste aflevering volgen we Van der Elsken tijdens een wandeling over de boulevard van Marseille. 'In 1974 ben ik in Marseille, op de 14de juli, zoals u weet een feestachtige dag. Twee professionele lichte meisjes worden 'uitgelaten' door hun madam', schreef Van der Elsken in zijn fotoboek Once Upon a Time. Hij was op pad voor Avenue, behalve de fotografie is ook de tekst van zijn hand.

De opbouw van de beeldreeks is typerend voor Van der Elsken. De eerste opname is het moment waarop de fotograaf zich bewust wordt van een bijzonder tafereeltje. Hij fotografeert de dames op de rug, met oog voor de mooie welving van hun benen en de blote ruggen van de twee jonge vrouwen. Dan maakt hij contact - ongetwijfeld met een lichtelijk provocerend zinnetje dat het drietal op scherp zet - en schiet de foto waarmee de rauwheid van de situatie voor een magisch moment wordt overspoeld door de warmte in hun blik. Niet allen delen daarin. Uit de ogen van de hoerenmadam wijkt het wantrouwen niet. Drie keer raden naar wie Van der Elskens sympathie uitging.

De vermoedelijke choreografie van de foto van de 'professionele lichte meisjes' en hun madam. De cijfers geven de volgorde van totstandkoming aan. 3. De fotograaf loopt op zijn onderwerp af terwijl de koopman zijn aandacht verlegt. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands Fotomuseum, courtesy Annet Gelink Gallery
De vermoedelijke choreografie van de foto van de 'professionele lichte meisjes' en hun madam. De cijfers geven de volgorde van totstandkoming aan. 4. De foto die de geschiedenis in is gegaan als één van de typische Van der Elksen; Marseille, 1974. Beeld Ed van der Elsken / Nederlands F

Grootste restauratieproject

Met de heruitgave van Ed van der Elskens eerste kleurenfotoboek Eye Love You (uitgeverij Bas Lubberhuizen, 39,95 euro) markeert het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam de restauratie van het dia-archief van de fotograaf - het grootste restauratieproject uit de Nederlandse fotogeschiedenis.

In het museum presenteert fotograaf Eddy Posthuma de Boer, generatiegenoot, t/m 31/12 zijn selectie van foto's die Van der Elsken maakte voor Avenue.

Ook op theaterfestival De Parade besteedt het museum, in een eigen tent, aandacht aan Van der Elsken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden