Zo stapte befaamde jazzpianist Borstlap over op Einaudi-achtige muziek

Zijn moeder snapt er niks van en zijn oud-leraar komt niet meer luisteren. Maar Michiel Borstlap maakt andere muziek. De befaamde jazzpianist maakt nu muziek als Ludovico Einaudi, technisch weinig uitdagend.

Michiel Borstlap tijdens een optreden in het Vondelpark in Amsterdam.Beeld Johan Jansen

Je kunt zeggen dat jazzpianist Michiel Borstlap (50) zijn nieuwste soloalbum, Velvet, in één maand voltooide. Dat hij de buffetpiano, waarop hij als tiener op zijn slaapkamer nog had gestudeerd, ophaalde bij zijn nichtje - 'zij gebruikte het ding toch niet' - naar zijn thuisstudio The Velvet Room liet verhuizen en er vervolgens diep in de nacht achter kroop. Een druk op de recordknop en spelen wat ter plekke in hem opkwam. Uit de opnameband maakte hij een selectie, en dat was dat.

Dat kan, feitelijk klopt het. Maar gevoelsmatig kende Velvet een aanloop van jaren. Het album is niet alleen de muzikale blauwdruk van Borstlaps eigen geluk en verdriet, maar ook het verhaal van een andere pianist. Borstlap zat in 2012 in een Groningse concertzaal en werd overvallen door de pianoklanken van de Italiaan Ludovico Einaudi. Het zou zijn muzikale koers radicaal veranderen.

Dat uitgerekend de zo toegankelijk melodieën van Einaudi de award winnende Borstlap, wiens composities door grootheden als Herbie Hancock gespeeld worden, zo zou beïnvloeden. Einaudi, bekend om de pianomuziek in bioscoophit Intouchables (2011), bejubeld (want: doorklinkende emotie) maar ook verketterd (want: zoete pianokitsch): nee, dat had Borstlap zelf ook niet zien aankomen.

Toch kan hij, desgevraagd, uitleggen wat die avond gebeurde. 'Kijk', zegt hij, zittend in zijn thuisstudio. Hij wijst naar een afbeelding van het Concertgebouw. 'Hoe vaak ik daar niet geweest ben. Daar ga je naartoe om te luisteren hoe waanzinnig iemand de composities van Chopin of Brahms speelt. Maar een meerderheid van het publiek kent de noten niet; er is altijd gekuch.'

Niets van dat alles bij Einaudi, die avond in Groningen. 'Voor de eerste keer in mijn leven hoorde ik twee uur lang níémand. Mensen leken elke noot van Einaudi te kennen.' En, belangrijker: 'Naar Einaudi gaat niemand om geïmponeerd te worden door ingewikkeld notenspel. Er is geen ontzag.' Want, 'let's face it', technisch biedt de pianomuziek van de Italiaan weinig uitdaging.

Juist dat trof hem: Einaudi's eenvoud in noten en vooral de lange stiltes ertussen, die Borstlap liever de schaduw van de muziek noemt. We zijn geneigd het te negeren, terwijl het essentieel is voor wat je hoort. 'Die stiltes geven het publiek de kans hun eigen verhaal uit Einaudi's muziek te halen.' Dit was het, voelde Borstlap. Dit wilde hij, op zijn eigen manier, ook maken.

De nieuwe cd Velvet van Michiel Borstlap.

Toch was Borstlap bepaald niet onder de indruk toen hij Einaudi's muziek maanden daarvoor voor het eerst hoorde. Sterker, hij was ronduit sceptisch. 'Toen ik hoorde dat zijn nummer Una Mattina vijf miljoen keer bekeken was op YouTube, kon ik alleen maar denken: vijf miljoen keer? Dat liedje?' Zeven jaar later plaatst hij de verbazing van toen in context. 'Het was een confrontatie met mijn eigen muzikale vizier. Als je gewend bent te luisteren naar hoe imponerend iemand speelt, is het moeilijk jezelf toe te staan zoiets schijnbaar eenvoudigs als Einaudi te waarderen.'

Dat is nogal een contrast met de jazzmuziek waarmee Borstlap internationaal naam heeft gemaakt. Daarin vormt een voortstuwend ritme vaak juist de motor van een stuk. Het lokt uit tot wat hij muzikale spierballentaal noemt. 'Veel en snel noten spelen, om te laten zien: ik heb hard gestudeerd vroeger. Daar ligt mijn voornaamste interesse werkelijk niet meer.' Dan liever muziek in de sfeer van Einaudi, waarin van een dwingend ritme nooit sprake is. Die muziek komt volgens Borstlap uit het hart in plaats van uit het hoofd.

Grimmig, maar niet toevallig, is de parallel tussen de schaduw die Borstlap in muziek leerde koesteren en de schaduw waarin zijn persoonlijke leven gelijktijdig belandde. Toen hij Einaudi's muziek ontdekte, zag Borstlap zijn destijds 3 jaar oude dochtertje door haar moeder meegenomen worden naar haar geboorteland Turkije.

Dat hun huwelijk riskant was, besefte Borstlap al toen het nog overeind stond. 'Ik wist dat ik getrouwd was met een vrouw die ik niet goed kende.' Het gemis van zijn dochtertje en de groeiende taalbarrière die communiceren moeilijk maakte, vraten aan hem. 'Het voelde alsof ik dood was. De stilte was het enige dat ik wilde. Nog steeds vind ik dat fijn.'

Dat zijn omgeving soms sceptisch reageerde op zijn omslag, begrijpt hij. Van zijn oud-leraar Hans Heinhuis kreeg hij e-mails waarin Heinhuis zich afvroeg wat hem bezielde. 'Hij is sindsdien ook niet meer komen luisteren.' Zijn moeder, die Borstlap grotendeels in haar eentje opvoedde, begreep zijn keuze evenmin.

Borstlap kon alleen maar antwoorden dat de met stilte gevulde muziek het enige was wat hij wilde. In grote concertzalen speelde hij de laatste jaren minder dan voorheen. Van het North Sea Jazz-festival, waar Borstlap voorheen haast elk jaar te vinden was, kreeg hij de afgelopen jaar geen uitnodiging. Missen doet hij het niet.

Nu organiseert hij concerten in zijn thuisstudio, met de bescheiden capaciteit van vijftien mensen. Hij en zijn vriendin zijn het ontvangstcomité. Na afloop ruimt hij zelf de glazen af. De piano uit zijn jeugd staat elk moment van de dag klaar om bespeeld te worden. Hij hoeft er maar achter te gaan zitten, een paar noten te spelen en te luisteren naar wat 'ze' ('een oude dame uit 1917') hem laat doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden