Zo nauw luistert het werk van de stem van Radio 1

Het radioprogramma Met het oog op morgen bestaat veertig jaar. Wie is toch die inleider? Hans Hogendoorn, de stem van Radio 1, vertelt hoe nauw zijn werk luistert.

Hans Hogendoorn: `Geen uitroepteken achter elke zin, maar een punt.' Beeld Ivo van der Bent
Hans Hogendoorn: `Geen uitroepteken achter elke zin, maar een punt.'Beeld Ivo van der Bent

'Máándag 3 augustus.' 'Maandag 3 augustus'. Hoor je het verschil, vraagt Hans Hogendoorn. De tweede keer is beter. De eerste maandag is te opgewekt. Alsof er iets leuks gaat gebeuren. Maar dit was bestemd voor het jaaroverzicht van 2015. Daar zat veel ellende in. De maandag uit de tweede take zette hij wat lager in. Gelijkmatiger. Meer gepast.

'Maandag 3 augustus.'

Hogendoorn (68) laat in de studio achter zijn huis in Soest het ene geluidsfragment na het andere passeren. Het luistert letterlijk nauw. De teksten duren zelden langer dan 4 of 5 seconden. De opgave is de luisteraar toch te grijpen. Hoe doe je dat, een radiospot maken?

Bronzen stem

Hij kan het weten, hij is al decennia de stem van Radio 1. Programma-aankondigingen, tijdmeldingen, Langs de Lijn, Radio Tour de France. Een paar seconden per uur, 24 uur per dag. En, vandaag op de kop af veertig jaar, de inleider van Met het oog op morgen, het nieuwsprogramma als een slaapmutsje, elke avond tussen elf en twaalf uur.

Diskjockey Kars van Iersel noemde zijn stem ooit 'eikenhout'. Dat is hem toch te knoestig, dat krast te veel. 'Brons', hebben anderen gezegd. Dat bevalt meer. Rustig, bedaard. En in al die jaren toch behoorlijk op toon gebleven, stelt hij vast, niet ontevreden.

Hij klinkt op de radio uitgesprokener dan zijn conversatietoon in de dagelijkse omgang. Eenmaal achter de microfoon zet hij aan. Volle klanken. Hij zegt altijd dat de luidspreker bij de luisteraar thuis moet trillen. Je moet daar binnen zien te komen, langs het geluid van de stofzuiger of de brommer die buiten voorbij knettert.

Nuances
Er mag best wat gezag in zitten - het is per slot van rekening voor een toonaangevende nieuwszender - maar het is oppassen dat het niet autoritair wordt. Geen uitroepteken achter elke zin, maar een punt. Door aan het eind wat volume terug te nemen, wordt de boodschap al minder opdringerig.

Het gaat om dat soort nuances, minieme verschillen. Soms is het in één keer goed, andere keren doet hij het wel twintig keer opnieuw of laat hij het liggen tot de volgende ochtend. Een tip is jezelf een voorstelling te maken van iemand tegen wie je het hebt - het hoeft niet eens met de werkelijkheid van doen te hebben. Radiomaker en bedenker van Het oog Kees Buurman kwam ermee, toen hij yogaoefeningen moest aankondigen. 'Er ligt daar een prachtige vrouw in bed, in zijde gehuld, en die moet jij overtuigen.'

CV Hans Hogendoorn

1947 Geboren in Amsterdam

1961-1965 Mulo

1968 School voor marconisten

1971-1974 Radio Noordzee

1974-1976 Nieuwslezer ANP

1976 Regisseur/producer NOS

1995-2007 Regisseur/producer Wereldomroep

2007- heden Freelancer voor NOS

CV Hans Hoogendoorn

1947 Geboren in Amsterdam

1961-1965 Mulo

1968 School voor marconisten

1971-1974 Radio Noordzee

1974-1976 Nieuwslezer ANP

1976 Regisseur/producer NOS

1995-2007 Regisseur/producer Wereldomroep

2007- heden Freelancer voor NOS

Het liefst houdt hij enige afstand van de microfoon. Altijd loert het gevaar van de plop. De registratieapparatuur wordt steeds gevoeliger, het is alsof tegenwoordig zelfs de resonantie van de borstkas wordt gevangen. Hij is er geen liefhebber van, het dreigt onnatuurlijk te worden. Geef hem maar gewoon lekker de ruimte achter dat ding.

Het korte werk

De r zit hem nog wel eens dwars. Die krijgt hij geregeld moeilijk aan het rollen. Hij traint er niet op. Hoe meer je je erop focust, hoe groter de kans dat het misgaat. Zijn dochters gaven hem wel onlangs enkele zanglessen cadeau. Daar stak hij wat op over buikademhaling, het middenrif naar beneden duwen. Het ontspant. Wie weet komt het dan wel vaker vanzelf goed met de r.

Een spotje is meer dan de ingesproken zin. Welke geluiden lopen er mee, staat er muziek onder? Compressors en limiters kunnen de stem wat meer dichtheid geven en geluidspieken afvlakken. Hij houdt rekening met het ritme van een nummer, stoppen doe je altijd voor het slotakkoord. Voor Gute Nacht, Freunde, de begintune van Met het oog op morgen, is jarenlang de versie van het VARA's Dansorkest gebruikt, met veel schetterend koper. Hij zat er direct achter, dan kon hij nog behoorlijk uithalen, anders was de overgang te groot. 'Dit is Met Het Oog Op Morgen.' De huidige opname van het Metropole Orkest is wat zijig door het gebruik van veel violen. Sindsdien kan hij rustiger inzetten. 'Dit is met het oog op morgen.'

Hij houdt van het korte werk. Een paar seconden, hooguit. Anders wordt het voorlezen. Met bijzinnen en zijsprongetjes, waarin al iets van een verwachting of een conclusie sluimert - hij raakt er al snel de weg in kwijt. Het is echt een andere discipline.

Hans Hogendoorn. Beeld Ivo van der Bent
Hans Hogendoorn.Beeld Ivo van der Bent

Jongensachtiger

Zijn vak verandert, en dan heeft hij het niet eens over de voortschrijdende techniek. Weer: kleine verschuivingen, millimeterwerk. Laatst hoorde hij een oud spotje uit Het oog terug, waarin hij items als krantenkoppen aankondigt. 'Willy Alberti helpt slachtoffers aardbeving Italië' en 'Protesten tegen gevolgen echtscheiding'. Er zat meer lucht tussen, toen, en hij stelde slordigheden vast, wel erg veel accenten en klemtonen. Dat zou nu niet meer kunnen. Ergens halverwege de jaren negentig, de precieze datum weet hij niet meer, hield Radio 1-regisseur Hans van Raaij hem voor dat het niet per se altijd zo krachtig en fors hoefde. Het was toch wat somber tussen al die behoorlijk serieuze onderwerpen. Een toontje hoger, een tikje jongensachtiger, zou het optimistischer maken. Het mocht lichter, zonder echt vrolijk te worden. Om de krant zit ook niet elke dag een rouwrand. Het houdt hem bij de les, dit soort gedachtewisselingen.

In de studio laat hij weer een opname voorbijkomen. 'Het jaaroverzicht terugluisteren? Ga naar radio1.nl, slash jaaroverzicht.' Het terugluisteren in die zin klonk te schools. 'Terugluístere.' Hij heeft het toch niet tegen een groepje leerlingen? Nee, dan deze.

'Het jaaroverzicht terugluisteren?'

Hoor je het? Het nodigt meer uit. Deze is het geworden.

Ter gelegenheid van veertig jaar Met het Oog op Morgen is er vanavond een uitzending op Radio 1 met publiek vanuit TivoliVredenburg in Utrecht. In het boek Was ich noch zu sagen hätte (uitgeverij Brandt, 17,50 euro) vertellen veertig presentatoren over hun tijd bij het programma.

Tussen de oren van de luisteraar

Hoe creëer je een gevoel van saamhorigheid in een radioprogramma? Die kunst heeft Hoogendoorn goed afgekeken.

Reinhard Mey's Gute Nacht, Freunde houdt al veertig jaar stand, en dat geldt ook voor Hans Hogendoorns: 'Dit is Met het oog op morgen, met een overzicht van de actualiteiten van radio en tv, de krant van morgen, Den Haag Vandaag en de ontwikkelingen en achtergronden van het nieuws. Buiten is het (de actuele temperatuur) graden. Binnen zit (de presentator van dienst).'

De aankondiging is onwrikbaar in de oren en het hoofd van de luisteraar gaan zitten, zegt Hogendoorn. Het zal geen sinecure zijn om daar een eind aan te maken. Het publiek houdt nu eenmaal van vaste waarden.

De laatste toevoeging over de buitenlucht in de aankondiging kwam overigens pas enkele maanden later, ergens in september 1976. Grondlegger van het programma, radiomaker Kees Buurman, wilde meer sfeer in de aankondiging, hij zocht een band met de luisteraar. Hogendoorn had vaak Amerikaanse radio op staan, time and temp-stations. Die luisteraars willen graag weten hoe warm het is, outside. De bijkomende mededeling over een presentator die binnen zit, zou volgens hem bijdragen aan het gevoel van een genoeglijk samenzijn, misschien wel bij de haard en een goed glas onder handbereik. Het werkte, vond ook Buurman.

Jarenlang zat Hogendoorn zelf in de studio om de introductie live in te spreken, hij deed dikwijls ook de regie van het programma. Aan de buitenkant van Registratiekamer 4, onder in het muziekpaviljoen, hing de thermometer waarop hij steevast om 23uur een blik wierp. Eén keer moest hij de hoeveelheid graden Celsius achterwege laten: het instrument weigerde die nacht dienst. Het werd: 'Buiten hangt een kapotte thermometer.'

Tegenwoordig zijn de opnamen onder enkele muisklikken beschikbaar. Temperatuur en presentator kunnen naar gelegenheid worden gewisseld, hij slaagt erin bij het inspreken van alle varianten min of meer dezelfde toon aan te houden. Aan temperatuurbereik is van min 15 tot plus 25 op voorraad.

Het geleidelijk van samenstelling wisselende peloton presentatoren vraagt om meer geregelde updates. Dat vereist zorg. Zeg je echt Sheila of is het Sheela? Is het Sitálsing of Sitalsíng?

Zal hij het nog meemaken dat het intro geschrapt wordt? Nou ja, enige zelfgenoegzaamheid is hem niet vreemd. Als hij morgen onder de tram komt, zou het wat hem betreft nog wel enige tijd mogen doorlopen.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden