Het perfecte Cryptogram

Zo maak je een perfect cryptogram

Het cryptogram hoort bij het weekeinde en Mark Leenen weet precies hoe je het maakt.

Beeld Jérôme Schlomoff

‘Een cryptogram bestaat uit twee delen: een diagram en omschrijvingen. Dat diagram wordt nogal eens veronachtzaamd. Je moet zorgen dat de woorden voldoende met elkaar kruisen, daar let ik heel scherp op. Een woord van acht letters moet vier kruisingen hebben. Als het maar twee kruisingen heeft, wordt het voor de puzzelaar veel moeilijker. De moeilijkheid van het cryptogram moet juist zitten in de omschrijvingen. Natuurlijk krijg je er als puzzelmaker routine in. Op een gegeven moment heb je snel in de gaten: als ik dit woord neerleg, kom ik niet verder. Dat kruist niet lekker met andere woorden.

‘Over een cryptogram voor de Volkskrant doe ik twee, drie uur. Ik maak hem gewoon op een ruitjesvel en heb altijd wel een paar woorden waarvoor ik een leuke omschrijving weet. Dat is een kwestie van beroepsdeformatie, ik probeer voortdurend woorden op te slaan. Op perrons staat vaak te lezen: niet instappen. Op een dag las ik dat en ik dacht: hé, ‘niet in stappen’, daar kan ik wel wat mee. Dat werd ‘Ineens een spoorbericht.’ ‘Ineens’ als niet geleidelijk, niet in stappen. Als je het uitlegt, is het meteen minder leuk – wat dat betreft, werkt een crypto als een goede grap.

CV Mark Leenen

Mark Leenen (55) is Neerlandicus en ontwerpt bij Sanders PuzzelMedia Groep verschillende soorten puzzels. Voor de Volkskrant maakt hij sinds 1998 cryptogrammen en ook de Filippine (nieuwspuzzel) is van zijn hand.

‘Eenvoudige cryptogrammen kun je laten aanvullen door de computer, waar we alle woorden en omschrijvingen in opslaan. In die voor de Volkskrant verwerk ik actualiteiten, dat kun je niet automatiseren.

‘Zelf heb ik een voorkeur voor woorden die verrassend zijn, op het randje soms. Bijvoorbeeld de omschrijving ‘een opgewonden toestand in dit land’ voor het woord ‘lidstaat’. Ik vind het heel leuk om naar dat soort woordgrapjes te zoeken. Een perfect cryptogram moet puzzelaars een aantal keren laten glimlachen.

‘Met lange, samengestelde woorden kun je meer. Neem het woord ‘rechterhand’, dat kun je in tweeën hakken en omschrijven als ‘lichaamsdeel van een magistraat’. Een rechterhand is eveneens een belangrijke medewerker, dus je kunt het woord ook omschrijven met: ‘een goed hulpje heeft er twee’. Dat is niet zo moeilijk, dus voor een regionale krant of een twee-stippenboekje zou ik die omschrijving geven. Voor de Volkskrant zou ik eerder kiezen voor ‘hoofdsteun’, dus de steun van de directeur.

‘Als een puzzel alleen maar zulke associatieve omschrijvingen bevat, wordt hij te lastig. Er moeten een paar ‘weggevers’ in zitten die de puzzelaar snel ziet, zodat er een beginnetje is. Een cryptogram dat zo opgelost kan worden, vindt niemand leuk, je moet hem af en toe ook in de hoek kunnen gooien en de volgende dag weer oppakken. Kruiswoordpuzzelaars vinden het heerlijk dat ze elke keer dezelfde dingen kunnen invullen, cryptogramoplossers willen juist altijd wat nieuws.

‘Verrassende, associatieve omschrijvingen zijn vaak de leukste, alleen de puzzelaar moet wel de denkwijze van de maker kunnen volgen. Veel puzzelaars hebben een duidelijke voorkeur: de een zweert bij die krant en de ander bij die. De puzzelpagina lijkt een ondergeschoven kindje. Hoe belangrijk hij is, merken ze bij de krant als er een fout in staat: dan worden ze platgebeld.’ 

Beeld Jérôme Schlomoff
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden