Zo laat je stoelen, tafels en lampenkappen groeien

In midden-Engeland groeien de stoelen en lampen zo uit de grond. De Brit Gavin Munro zet natuurlijk materiaal op een zelden vertoonde wijze naar zijn hand. Snel gaat het niet, maar het levert unieke meubels op.

Dit is de lamp. Wirksworth augustus 2016.Beeld Marie Wanders

Wat een zooitje, denk je als je de boomgaard van ontwerper Gavin Munro (41) betreedt. Takken met bochels, wildgroei, sprieten die alle kanten uitsteken. Als je doorloopt, begin je vormen te ontwaren in het struikgewas. Bogen, rechthoeken, spiraalvormen. Een wilg klimt in cirkels tegen een hekwerk op, daarachter prijkt een rij houten vierkanten. Het verbluffendste strookje land ligt achterin het veld: langs een pad doemen twee rijen stoelen op, direct gegroeid uit de grond.

Welkom in de meubelkwekerij van start-up Full Grown.

'Ik was die vreemde gast in de pub, met mijn praatjes over groeiende meubels', zegt Munro - donkere baard, pretogen achter een bril met fors montuur. Hij woont in Wirksworth, een dorp in midden-Engeland met een paar duizend inwoners. Het ligt tegen een heuvel midden in Derbyshire, twee uur boemelen vanaf Manchester.

In 2006 maakt Munro met een paar vrienden een kaveltje op het land van een boerderij vrij. Van ijzeren pijpen maken ze geraamten waar ze wilgen tegenop willen laten klimmen. Door de takken op de juiste momenten te buigen en te enten proberen ze de boompjes direct in de vorm van een stoel te laten groeien. Het is het begin van een 'doorlopend experiment'. Zeven jaar en honderd pogingen later oogst Munro eindelijk twee zitmeubels. Nu beheert hij een gaard met grofweg tweeduizend bomen, die hij met een klein team onderhoudt. Zo'n vijfhonderd spiegelkaders, tafels, lampenhouders en stoelen rijpen op de flauwe helling. De eerste bulk lampenhouders is vorig jaar geoogst, binnenkort hoopt Munro ook de stoelen los te zagen. Op het veld groeien verschillende boomsoorten, waaronder wilgen, essen en eiken.

'Ken je dat, die levenservaringen die voor altijd in je achterhoofd blijven hangen?', vraagt Munro. 'Mijn moeder had ooit een verwilderde bonsaiboom, die in de vorm van een troon groeide. Wauw, dat vond ik interessant. Na mijn designstudie ontmoette ik meubelontwerper Christopher Cattle, die het was gelukt bomen in de vorm van krukjes te laten groeien. Later maakte ik in San Francisco meubels uit drijfhout. Ik dacht: het duurt vijftig à zestig jaar voordat een boom wordt gekapt. Vervolgens wordt-ie in nog kleinere stukken gezaagd, die meubelmakers weer in elkaar zetten. Dat productieproces kan efficiënter, sneller en duurzamer. Want waarom zou ik meubels bouwen als ik ze ook kan laten groeien? Het idee was te mooi om niet uit te proberen.'

Dit is het begin van een stoel.Beeld Marie Wanders

Samen met werknemer Chris Robinson (42) - jagershoedje, ring door zijn wenkbrauw - leidt Munro ons rond in de boomgaard. Tussen de stoelen liggen blauwe, plastic vlokken. Munro raapt er een op. 'In 2011 begonnen we te experimenteren met plastic mallen in de vorm van stoelen. We plaatsten ze ondersteboven en vormden de bomen eromheen.' De bomen klommen naar de rand van de rugleuning en splitsten daar in tweeën. Over de breedte van de rugsteun ontstonden nieuwe afsplitsingen. De takken groeiden naar boven, vormden het zitvlak en klommen verder over de stoelpoten. Munro: 'Eigenlijk is het simpel, een vorm van gereguleerde groei.'

Voor de stoelen staan bordjes met de beoogde oogstdatum. Nu is het wachten tot de takken dik genoeg zijn. Als alles goed gaat, worden ze volgend jaar losgezaagd, maar Munro heeft de datum al naar voren moeten halen. 'Ik ben niet bepaald geduldig. Deze onderneming is een les in acceptatie. Je bent zo snel als je traagste tak.'

Psychisch zwaar

Het duurt zes à tien jaar voor een stoel verkocht kan worden. 'De resultaten van een dag werken zien we pas vijf jaar later. Dat maakt het psychisch weleens zwaar. Tegelijkertijd is die traagheid aantrekkelijk. We zijn er tegenwoordig aan gewend dat alles wat we begeren direct beschikbaar is. Deze meubels hebben dezelfde charme als gerijpte whisky. Na tien jaar heb je een uniek meubelstuk, dat niemand kan reproduceren.'

Sinds 2011 ontfermt Munro zich fulltime over zijn project. Daarvoor werkt hij als webdesigner en tuinier. Een vriend schenkt hem 6.000 euro om met de groei van een grote bulk meubels te beginnen. De experimenten met de mallen beginnen, investeerders volgen.

Het Full Grownteam probeert de groeiprocessen te stroomlijnen. Loop van achteren naar voren en je ziet de ontwikkeling in techniek. De plastic mallen gingen de deur uit ('slecht materiaal, niet milieuvriendelijk '), dus verderop groeien bomen over stalen constructies.

Dit is een omlijsting van de spiegel.Beeld Marie Wanders

Minder snoeien

'We krijgen steeds meer oog voor wat de bomen willen', vertelt Robinson. In het begin zal de boom tegen een simpele staalconstructie omhoog groeien. Door die constructies gaandeweg uit te breiden bereiken de bomen hun definitieve vorm. Een boom die als stoel lijkt te beginnen kan later alsnog een tafel worden. Hierdoor hoeft minder te worden gesnoeid. Munro: 'We hebben het complete productieproces nu doorlopen en begrijpen beter hoe we met de bomen om moeten gaan.'

Her en der trekken buisjes van oud ijzer takken naar de grond. Robinson: 'Een tak kiest altijd de snelste weg omhoog. We verzwaren de takken die het goed doen, zo krijgen de zwakkeren genoeg voeding.' Munro: 'Als je een tak forceert, sterft hij af. De groeiroute moet acceptabel zijn voor de boom.'

We verplaatsen ons naar de Full Grownwerkplaats aan de rand van Wirksworth: een kleine loods die wordt gedeeld met een koffiebrander en een kunstschilder. Hier worden de meubels gedroogd en bewerkt als ze van het land komen. Munro heeft er zijn kantoor, in de kamer ernaast hangt een twintigtal ribbenkast-achtige lampenhouders, die vorig jaar van het veld kwamen. Een stoel moet na de oogst nog een jaar drogen, een lampenhouder zo'n zes maanden.

Gavin Munro: `Waarom zou ik meubels bouwen als ik ze ook kan laten groeien?'Beeld Marie Wanders

Wereldwijde interesse

Full Grown verkoopt pre-orders. De prijs van een stoel begint bij 3.500 euro, de lampenhouders kosten 1.250 euro. Overige prijzen zijn op aanvraag. De wachtlijst voor een stoel loopt tot 2022. 'Het is moeilijk de vraag bij te houden. Er is wereldwijd interesse', zegt Munro vanachter zijn bureau. Achter de deur naar de werkplaats klinkt gedempt boorgeluid. Grijzend: 'Ik ben tegenwoordig bezig met de spreadsheets, terwijl zij het leuke werk doen.'

Munro hoopt dat over de hele wereld meubelkwekerijen van de grond komen. 'Mensen die zelf een kwekerij willen starten, benaderen ons. Maar we moeten onze technieken verfijnen voordat we ze echt kunnen verspreiden. Ook wij zijn hier niet voor opgeleid. Uiteindelijk hoop ik dat anderen de boomgaard kunnen overnemen, zodat ik, en andere leden van het Full Grownteam, overal ter wereld meubelkwekerijen kunnen helpen opstarten. Ik maak het niet meer mee, maar er komt een dag dat we betaalbare, gewone meubels kunnen kweken.'

Het liefst ziet Munro het veld in een klein bos veranderen, waarin hij slechts subtiele aanpassingen doorvoert. Met de verschillende boomsoorten houdt hij de gaard gezond, de bodem neemt gesnoeide takken weer op. De ontdekking van een vogelnest in een rijpende lampenhouder bewees dat het kan. Met een zucht: 'Yeaaah, dat was een gouden moment. De vogels aten rupsen die de bomen bedreigden, de vogelpoep droeg weer wat bij aan de groei. De gaard is een soort fabriek, maar er kunnen nog steeds dieren leven. Wat we doen is in de basis simpel, maar uiteindelijk ontwerpen we een eco-systeem.'

Toen Munro de lamp verkocht zat het nestje er nog in.

Rubber in India

Het idee bomen in de vorm van gebruiksvoorwerpen te laten groeien is niet nieuw. In noordoost-India vormen rubberbomen robuuste rivierbruggen. De Khasi-stam in deelstaat Meghalaya gebruikte ze als alternatief voor bamboebruggen, die steeds kapot gingen na het regenseizoen. De oudste bruggen stammen uit begin 19de eeuw De rubberbomen werden met de jaren steviger en zijn nog altijd bewandelbaar. De eerste 'boomstoel' is uit 1914 en werd gekweekt door de Amerikaanse bankier John Krubsack. Het kostte elf jaar en 32 bomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden