Zo ben je het best beschermd tegen onweer op festivals

De Eindhovense expert Guus Pemen ontwikkelt technieken om publiek beter te beschermen bij onweer.

Op de Zwarte Cross in 2013 rennen bezoekers naar een schuilplaats als de hemel openscheurt. Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Bij de vele openluchtfestivals die ook deze zomer weer worden georganiseerd, zullen bezoekers onvoldoende beschermd zijn tegen bliksem. Geluidstorens en podia zijn gewoonlijk voorzien van bliksemafleiders, maar die bieden het publiek geen veiligheid, zegt bliksemdeskundige Guus Pemen van de Technische Universiteit Eindhoven. De komende jaren zal het naar verwachting vaker onweren door de klimaatverandering. Daarom bepleit Pemen maatregelen om het risico van blikseminslag op festivals verder te beperken.

Vanwaar uw bezorgdheid? De kans om door de bliksem getroffen te worden is toch heel klein?

'Gemiddeld overlijden in Nederland tussen de één en vijf mensen per jaar doordat ze door de bliksem worden getroffen. Het is inderdaad een bijzonder klein probleem, hoe vreselijk ook voor de mensen die het betreft. Mijn bezorgdheid werd twee jaar geleden gewekt toen Pinkpop werd getroffen door noodweer. Tienduizenden mensen stonden onbeschermd op een open terrein. Het was meer geluk dan wijsheid dat daar niets ernstigs is gebeurd. Als het onweer recht boven het veld was gekomen, waren er slachtoffers gevallen.

'Ik heb de indruk dat organisatoren en autoriteiten die vergunningen verlenen over het algemeen wel hun verantwoordelijkheid nemen: korte lijntjes met meteorologen, ontruimingsplannen, apparatuur en tenten worden goed beveiligd tegen inslag. Dat laat onverlet dat je een mensenmassa onbeschermd laat.'

Trekt een festivalterrein met alle apparatuur bliksem aan?

'Nee, dat speelt geen rol.'

Welke technische maatregelen kun je nemen ter bescherming van het publiek?

'Om de risico's voor festivalbezoekers zoveel mogelijk te beperken, onderzoek ik of de technieken waarmee we bijvoorbeeld onze energienetwerken beveiligen kunnen gebruiken om mensenmassa's te beschermen. Je kunt geaarde metalen palen op een terrein plaatsen - hoe meer palen, des te kleiner de kans dat iemand wordt geraakt. Ook kun je boven het terrein, op 15 tot 20 meter hoogte, een netwerk van metalen draden spannen. Deze technieken zijn we op effectiviteit aan het beproeven in het lab.'

Worden vergelijkbare maatregelen al genomen op Nederlandse festivals?

'Nee. In Amerikaanse stadions wel.'

Wat kan een festivalbezoeker het beste doen bij zwaar onweer?

'Een padvinderswijsheid: hurken om jezelf zo klein mogelijk te maken. Blijf zo dicht mogelijk bij de grond en hou je voeten bij elkaar. Als je dit doet en de bliksem slaat bij je in de buurt in, dan is de kans dat je het overleeft aanzienlijk groter.'

Hoeveel groter wordt het gevaar van blikseminslag door de opwarming van de aarde?

'Volgens het KNMI zal het in Nederland door klimaatverandering vaker gaan onweren. Dat is vrij goed onderbouwd. In Nederland slaat op een vierkante kilometer gemiddeld een keer per jaar de bliksem in. Dat is weinig. De toename van het aantal inslagen zal volgens mij ook beperkt zijn. Ik zie het aantal slachtoffers van blikseminslag de komende decennia niet schokkend stijgen.

'Verzekeraars zien meer schade aan elektronica als gevolg van bliksem, maar dat heeft volgens mij niet zozeer te maken met het toenemen van het aantal inslagen. Dat komt door de enorme groei van de hoeveelheid elektronische apparatuur.'

Hoe komt het dat het vaker bliksemt als het klimaat opwarmt?

'Er komt meer dynamiek in de wolken. Bliksem ontstaat door een complex proces in wolken, waar een scheiding is van geladen ijs en geladen waterdeeltjes. Dat proces wordt dynamischer. Door hogere temperaturen krijg je meer beweging in de luchtlagen. Dat leidt tot meer elektrische oplading in wolken en dus tot een grotere kans op bliksem.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.