BOEKRECENSIEMijn kijk op de wereld – Het leven van Hans Rosling

Zinnige levenslessen van tropenarts en wereldster Hans Rosling ★★★★☆

Hans Rosling, de tropenarts die een wereldster werd, laat in zijn zeer leesbare autobiografie zien wat hem maakte tot wie hij was.

In 2018 publiceerde de Zweedse arts en gezondheidswetenschapper Hans Rosling het boek Feitenkennis, over het gegeven dat ook goedopgeleide mensen nauwelijks weten hoe de wereld er echt voor staat. Is de kindersterfte de laatste decennia gestegen of gedaald? Hoeveel van de meisjes gaan naar school? Welk deel van de baby’s wordt ingeënt?

Bij talloze lezingen vroeg hij het zijn publiek, en dat scoorde doorgaans waardeloos. Een troep gokkende apen zou het beter doen, verzuchtte hij dan, maar hij legde ook uit waarom we als mensen de feiten zo slecht op een rij hebben. Dat komt door onze innerlijke oermens, die van simpele waarheden uitgaat en meer oog heeft voor situaties dan voor trends. Op een grasvlakte vol sabeltandtijgers is dat vermoedelijk verstandig. Maar in de huidige wereld werkt zicht op de echte feiten beter.

Feitenkennis werd een hit, zoals Rosling zelf al jaren een publieke spraakmaker was van Tedtalks tot het Witte Huis en het World Economic Forum in Davos. Maar het was ook zijn intellectuele testament. Een jaar voor het boek uitkwam, overleed Rosling aan alvleesklierkanker. Hij had er tot het voorspelde einde aan gewerkt en zijn zoon Ola en schoondochter Anne hebben het daarna in zijn geest afgemaakt.

Maar wie was de leermeester dan en hoe kwam hij zo wijs? De zeer leesbare, nu in het Nederlands verschenen autobiografie Mijn kijk op de wereld (in het Zweeds al drie jaar oud) laat vooral zien hoe Hans Rosling voortdurend leert van wat hij zelf meemaakt.

Van arts tot wereldster

Hij begint als bevlogen tropenarts, gaat met zijn jonge gezin naar Afrika, wordt in Mozambique overvallen door een raadselachtige verlammingsepidemie, wordt onderzoeker om de oorzaak te vinden – die een combinatie van droogte, honger en slechte cassave blijkt –, merkt terug in Zweden dat zijn studenten geen flauw idee hebben over het echte, levenslustige Afrika, vindt samen met Ola een nieuw soort grafieken uit om feiten en trends wél bij een groot publiek tussen de oren te krijgen, wordt een veelgevraagd spreker en uiteindelijk wereldster, en springt desgevraagd ook gewoon weer in Liberia bij als statisticus wanneer daar de huiveringwekkende ebolacrisis uitbreekt.

Maar misschien wel het meest bepalend voor zijn interesse in ontwikkeling is zijn jeugd in het buitengebied van Uppsala. Zijn vader is fabrieksarbeider in de plaatselijke koffiebranderij en laat hem munten zien die in verre landen tussen de bonen zijn beland, verloren door arbeiders daar. Hij logeert als jochie bij grootouders die geen stromend water hebben, en geen riool. Hij maakt mee hoe er thuis elektriciteit komt, een kraan, een badkamer. En, belangrijk: hij herinnert zich later als statisticus ook steeds hoe het is om water, een toilet, elektrisch licht te krijgen. Dat zijn bepalende omstandigheden in een mensenleven, niet het gemiddelde inkomen in een land.

Het is een van de belangrijkste lessen in zijn meesterwerk Feitenkennis: vergelijk nooit zomaar gemiddelden. Daardoor benadruk je verschillen, terwijl er doorgaans een enorme overlap is. Roslings boodschap, geleerd in het turbulente leven van tropenarts tot wereldster, is in feite een eenvoudige: kijk goed naar het leven van echte mensen, naar dalende kindersterfte, een stijgende vaccinatiegraad, en zie hoe het bestaan voor velen gaandeweg echt beter wordt. Wie dat inziet, kan zich ook slagvaardiger inzetten waar het echt nodig is. Het klinkt zoetsappig, maar de feiten helpen enorm om een optimist te blijven.

Hans Rosling en Fanny Härgestam: Mijn kijk op de wereld – Het leven van Hans Rosling. Uit het Zweeds vertaald door Neeltje Wiersma. Spectrum; 320 pagina’s; € 22,50.

De Volkskrant Boeken
Mooie romans, spannende non-fictie, interviews en pittige recensies: alles over de wereld van de letteren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden