Zingen met je ogen dicht

Annie Leibovitz werd bekend met flatteuze portretten die passen bij het imago van de sterren die ze fotografeert. In 'American Music' blijkt dat ze haar beste foto's maakt wanneer ze, zonder al te veel te ensceneren, haar camera richt op dat wat muzikanten muzikanten maakt....

Ze is altijd net op tijd geweest, alsof een hogere macht haar steeds vlak voor het bepalende moment influistert dat dít het is, dat ze nú die foto moet maken. Zoals die keer dat ze, toen ze al tien jaar voor Rolling Stone werkte, een naakte John Lennon fotografeerde, in omhelzing met Yoko Ono. Een paar uur later was hij dood, en had zij de allerlaatste foto van de zanger gemaakt.

In al die jaren is er weinig veranderd. Voor haar nieuwste boek American Music wilde fotograaf Annie Leibovitz (1949) dolgraag de zieke Johnny Cash met zijn dochter Rosanne fotograferen. Zij en haar assistenten mochten aanwezig zijn op een feestje dat Johnny voor de verjaardag van zijn vrouw June Carter had georganiseerd. Later bleek het de laatste keer dat de familie bij elkaar was; kort daarop stierf June, niet lang daarna ook Cash zelf. Leibovitz was de laatste die hun foto's nam.

Puur geluk of een uitmuntend gevoel voor timing? Over het fenomeen Annie Leibovitz zijn de meningen verdeeld. Sinds ze in 1969 als reportage- en portretfotograaf bij Rolling Stone begon, in no-time opklom tot dé 'sterfotograaf' van het blad, diverse eigen projecten opzette (het boek Women in 1999) en spraakmakende covers verzorgde voor Vanity Fair (een hoogzwangere en blote Demi Moore, Debra Winger tongzoenend met een Duitse herder), is ze niet meer weg te denken uit de wereld van de rich and famous. Het maakte haar geliefd bij die sterren zelf, en bij een heleboel fotografen van een jongere generatie, zoals de Duitse Juergen Teller. Maar haar veelal flatteuze portretten bezorgden haar ook het imago van kritiekloze starfucker, maakster van portretten die niets toevoegen aan het imago van de geportretteerden.

En nu is er dan American Music, een dik boek vol paginagrote foto's van allerlei Amerikaanse muzikanten, van B.B. King tot Bruce Spring steen, van Joni Mitchell tot Missy 'Misdemeanor' Elliott, en van Les Paul tot Jon Bon Jovi. Er lijkt geen strikte ordening aan vooraf te zijn gegaan. Grofkorrelige zwartwitfoto's zitten er ook tussen, uit de beginjaren bij Rolling Stone. Van Chuck Berry en Bo Diddley met vier langharige groupies, van Grateful Dead-gitarist Jerry Garcia, zijn gezicht onzichtbaar door een wolk sigarettenrook, en van Ray Charles, met diverse zonnebrillen, zingend in de studio.

Van hier naar de no nonsense-foto's van hedendaagse rappers (Rakim, Eminem en Dr. Dre op een rijtje, Mary J Blige niet als bimbo maar als zichzelf) of de sobere portretten van Lucinda Williams en Bonnie Raitt is niet zo'n grote stap.

Leibovitz verwierf voornamelijk bekendheid met foto's als die van Whoopi Goldberg in een bad van melk, Bette Midler onder een dekbed van rozen en Pete Townshend met een bebloede hand van het gitaarspelen. Het zijn deze overgeënsceneerde beelden die in ieders geheugen zijn blijven hangen, en die altijd de meeste reacties hebben opgeroepen.

Dat is moeilijk voor te stellen wanneer je door American Music bladert. Want de beste foto's maakt Leibovitz wanneer ze, zonder van tevoren al te veel te ensceneren, haar camera richt op dat wat muzikanten muzikanten maakt: de omgeving van de studio of hun eigen huis, waar ze zittend op de veranda op hun gitaar tokkelen, of de hoek van de straat, waar ze een optreden geven. Het levert maar een paar overgeënsceneerde foto's op, waaronder die van The White Stripes in een circusact, maar tegelijkertijd zou het duo die setting (met alles in rood en wit tegen de blauwgrijze achtergrond van een omheind laadperron) zo kunnen gebruiken voor hun nieuwste videoclip.

Je zou natuurlijk kunnen opmerken dat Leibovitz een wel heel ideaal beeld schetst van muzikaal Amerika. Haar foto's bezingen een land waar iedereen - jong, oud, rijk, arm - wat muziek betreft gelijke kansen heeft. Waar je zelfs als je blind bent en geen benen meer hebt, zoals blues-muzikant Willie Foster, nog altijd de troost van je mondharmonica kunt opzoeken. Waar mensen zingen met hun ogen dicht, het liefst in een weids en winderig landschap. En waar de lange blonde haren van de Texaanse cowgirls The Dixie Chicks wapperen in de wind, ook al bevinden ze zich in de studio.

Maar dat zou wel heel mierenneukerig zijn. Want American Music is gewoon een heel mooi boek, met foto's in van die typische warme Leibovitz-kleuren. Het oeroude verwijt dat Leibovitz' foto's niets nieuws vertellen mag dan in een enkel geval opgaan, dat je The Boss in zijn eigen studio hetzelfde houthakkersoverhemd ziet dragen als hij op zijn concerten aan heeft, maakt alles goed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden