Zijn spelregels nodig voor media? JA

Berichtgeving moet extern worden getoetst op zorgvuldigheid vindt de voormalig minister. Dat is niet in het belang van de democratische rechtsstaat, zegt de hoofdredacteur....

JA

Politiek en media houden elkaar in een ijzeren wurggreep. De media,in de ban van de commercie en de aantallen lezers, kijkers en luisteraars,schilderen de parlementaire democratie te vaak af als een circus volleeghoofden, messentrekkers en boksers. En de politiek biedt aan diemediawetten geen enkele weerstand, integendeel: politici spelen op datbeeld in, golven op de hypes mee en gebruiken de media om kiezers permanentte behagen. Ik heb daar zelf aan bijgedragen en houd er pijnlijkeherinneringen aan over. Deze wisselwerking bedreigt de democratie. Hetwindpaleis van politiek en media kan worden herleid tot de enormeveranderingen die economische mondialisering en marktwerking hebbenveroorzaakt. Media en politiek hebben zich daarvan de gevangene gemaakt.Als dat in een vloeiende beweging verder gaat, worden Den Haag en deraadzalen het domein van populisten en eendagsvliegen.

Voorzover er sprake is van oorlogszuchtige gevoelens tussenvertegenwoordigers van pers en politiek, wordt het tijd die in te ruilenvoor een rationele benadering. Journalistiek en politiek moeten in staatzijn tot een gezamenlijke analyse hoe hun onderlinge wurggreep henzelf énde parlementaire democratie verstikt. Daarvoor is nodig dat politici leren wat zelfreflectie is en dat journalisten de ramen van hun geslotenhuis open zetten zodat niet alleen wordt gehoord wat ze zelf vinden.

In de journalistiek zijn interessante ontwikkelingen aan de gang, zoalsciviele journalistiek, waarin niet de consument maar de burger centraalstaat, en de toegenomen bereidheid om verantwoording af te leggen. Openheidover productie en producten past in een nieuwe trend van good governance.

Hoort daar overheidsregulering bij? Wie dat suggereert, wordt direct omzijn oren geslagen met Big Brother en politiestaat. De Raad voor deMaatschappelijke Ontwikkeling maakte zich niet populair toen hij een doorde overheid gefinancierd mediawatch-instituut voorstelde, dat permanentonderzoek doet naar 'hypes, affaires en heikele thema's' en jaarlijks metranglijsten komt van onbetrouwbare krantenkoppen. De pers reageerdegiftig, maar ik vroeg mij af waarom de journalistiek niet allang zelf inzo'n hand-in-eigen-boezem-instituut had voorzien.

Overheidsmaatregelen zijn wat mij betreft niet principieel ondenkbaar;transparante verantwoording tast de persvrijheid niet aan, maar dwingt tot zorgvuldigheid en integriteit van berichtgeving. De media vormen eenonweerlegbare macht in onze samenleving en beïnvloeden de inhoud en hetbeeld van de democratie. Het kan in het belang zijn van de democratischerechtsstaat om zo'n macht aan regels te onderwerpen.

Wetgeving is echter het laatste middel als de media niet in eigenmechanismen zouden voorzien. Journalistieke organisaties kunnen zelf eeninstrumentarium ontwerpen voor verantwoording en externe toetsing encontrole. Ik hoop op verdergaand debat en inzicht in kringen vanhoofdredacteuren, omroepbesturen en uitgevers om daartoe te komen. Dat iswenselijker dan wetgeving.

Van de politiek mag ook wat worden gevraagd. Terughoudendheid inspinnen, lekken en proefballonnen oplaten is er helaas niet. In plaatsdaarvan wordt een muur opgetrokken van afwerende professionals die aan'mediamanagement' doen en de verslaggevers alleen maar meer aanleidinggeven voor tendentieuze berichtgeving.

Ik ben het eens met het pleidooi van de Raad voor het Openbaar Bestuurom de politiek minder afhankelijk te laten zijn van de pers. Politiekedistantie kan de eigen kracht van de politieke democratie herstellen.

Slow politics heet dat. Het is bijna vragen om het onmogelijke en tochis er alle reden voor. De politiek zou aan soortelijk gewicht winnen alshet tempo niet wordt bepaald door het productieproces van het nieuws, maardoor het eigen vermogen tot onderzoek, analyse en conclusie. Voor dejournalistiek geldt hetzelfde. Deliberate is een betere term: weloverwogen en vastberaden.

Deliberate journalism valt of staat bij de bereidheid tot verantwoordingen externe toetsing. Wie het beeld zó kan bepalen, moet er zeker van zijndat het klopt. En als het niet klopt, moet elk medium en elke journalistvrezen voor reputatieschade. Deliberate politics is ook mogelijk. Eenpoliticus moet eerst de feiten weten, alvorens te roepen, een spoeddebatalleen houden als de nood aan de man is. De fractievoorzitters zoudengezamenlijk een nieuwe koers kunnen inslaan.

Eigenlijk gaat het om kwaliteit en om de ambitie die te verbinden aande omloopsnelheid van het moderne leven. En om duurzame democratie. Die kanalleen bestaan door politici die gezag opbouwen in de samenleving. En doorjournalisten die onderzoeken, samenhang van feiten toelichten en die zichpermanent bewust zijn van de zware lading van hun woord en beeld. Ik weetdat het een ideaal is en misschien een illusie, maar mag een mens nog hoopkoesteren?

Thom de Graaf

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden