'Zijn naam zit niet mee'

Ze zijn om te huilen, de discriminerende mails die je soms onder ogen krijgt - van instanties van wie je het nooit zou verwachten. Eén voordeel: het bewijs is makkelijk te leveren.

Hassan Bahara
null Beeld Martyn F. Overweel
Beeld Martyn F. Overweel

Een 26-jarige studente schrijft zich in op de hogeschool InHolland in Haarlem. Dan bedenkt ze zich. Ze wil toch liever aan InHolland in Amsterdam studeren. Dus mailt ze een medewerker van de hogeschool met de vraag of ze nog kan overstappen. Dat kan, mailt de medewerker terug, maar 'hou er wel rekening mee dat de student populatie (sic) anders is als (sic) die in Haarlem (in Amsterdam is een groot deel van de studenten van allochtone afkomst) maar als dat je niets uitmaakt, moet je gewoon voor de Amsterdamse locatie kiezen.'

Natuurlijk ging een schermafbeelding van dit mailtje twee weken geleden viral. Een bedenkelijke uitlating, van iemand die voor een grote onderwijsinstelling werkt.

Racistisch getinte e-mails die voor pijnlijke misverstanden zorgen, lijken talrijker te worden. De vraag is waarom dit soort mails er net wat harder in hakken dan het doorsnee gescheld op sociale media. Het lijkt alles te maken hebben met de verzenders. De flaters worden begaan door schoolmedewerkers, politieagenten, werkgevers, rechters. Mensen die instituten vertegenwoordigen die boven elke verdenking verheven zouden moeten zijn. Een racistische of discriminerende uitlating telt dan veel zwaarder dan zomaar een oprisping uit de Facebook-onderbuik. Het geeft een gezicht aan dat ongrijpbare begrip 'institutioneel racisme'.

'Bij deze solliciteer ik als stagiair bij Lauteslager Makelaars Utrecht', schreef de Utrechter Ouassim Bouiche vorige maand. Even later kreeg hij antwoord: 'Zijn naam zit niet mee.' Iemand bij Lauteslager had even 'reply' en 'forward' door elkaar gehaald.

Eind vorig jaar vertelde RTL-presentatrice Diana Matroos in de Volkskrant ook over zo'n digitale miskleun: 'Ik heb een keer een mail gezien, die niet voor mijn ogen bestemd was, waarin stond dat mijn huidskleur te heftig was en dat ik daarom een programma niet mocht presenteren.'

Nog eerder, in 2013, solliciteerde Jeffrey Koorndijk uit Deventer per mail bij een elektronicazaak. Ook hij kreeg een antwoord dat niet voor zijn ogen was bedoeld. 'Heb nog even gekeken is niks', schreef een medewerker van de elektronicazaak. 'Ten eerste een donker gekleurde (neger). En op zijn cv weinig tot geen ervaring met computers enzo.'

Ze zijn om te huilen, zulke mails. Tenzij iemand er een geestige wending aan kan geven. Dat laatste deed de Indiaas-Amerikaanse komiek Aziz Ansari vorig jaar in zijn hitshow Master of None. Daarin speelt hij de acteur Dev, die probeert door te breken in de tv- en filmwereld. Nadat hij met een andere acteur van Indiase afkomst auditie heeft gedaan voor een sitcom, krijgt hij per ongeluk een mailwisseling tussen de producenten van de sitcom toegestuurd. Twee Aziatische acteurs in een programma is iets te veel van het goede, mailt de ene producent aan de andere, maar laten we ze beiden nog eens uitnodigen voor een auditie om te zien wie van de twee onze belangstelling kan 'kruiden' - 'curry our favor', in het Engels. Curry, want Indiase acteurs...

Ontsteld laat Dev de mail aan zijn agente zien. Moet hij de racismekaart spelen? Nee, adviseert zij Dev met klem. Die racistische mail is goud waard. Doe er je voordeel mee. Gebruik hem als chantagemiddel, laat de producenten alsnog over de brug komen met de rol en alles is vergeten en vergeven.

Ook mails die niet per ongeluk naar de verkeerde worden verstuurd, lekken weleens uit. Dat overkwam oud-PVV-Statenlid Cor Bosman die in 2011 in een uitgelekte mail aan zijn PVV-collega's losging op de Turks-Nederlandse politicus Selçuk Öztürk: 'Een stuk uitgekotst halalvlees, gemaakt van Turks varken.'

Kantoorhumor?

Bijna alle verzenders van racistische mails verdedigen hun blunder als onschuldige kantoorhumor. 'Ik vond het wel geestig', zei Bob Carleton, Republikeins gemeenteraadslid uit Norwalk (Ohio), die twee jaar terug een mail rondstuurde die bol stond van racistische clichés over Afro-Amerikanen. Zulke mails lekken steeds vaker uit. Volgens sommigen wordt die alomtegenwoordigheid uitgelegd als een verzachtende omstandigheid. 'Er zijn weinig publieke en private instellingen waar je géén racistische mails zult aantreffen', zei Fox-presentatrice Megyn Kelly, die het vorig jaar opnam voor politieagenten die elkaar graag racistische grapjes mailen.

Van een PVV'er valt zulke onfrisse retoriek nog te verwachten. Het wordt pas echt schokkend als dit soort taal terugkomt in de uitgelekte mails van mensen die betaald worden om onbevooroordeeld alle burgers te dienen. Vooral in de Verenigde Staten komen zulke onaangename verrassingen nogal eens voor. In april legde The Los Angeles Times de hand op mails van een hooggeplaatste politiefunctionaris. 'Jaren geleden was het advies that an apple a day keeps the doctor away. Maar nu alle artsen islamitisch zijn, heb ik ontdekt dat je ze het beste weghoudt met een broodje ham.'

Racistische grappen zijn ook in andere Amerikaanse plaatsen populair onder dienders. Uit een onderzoek in Ferguson - waar de dood van een zwarte tiener door een politiekogel in 2014 tot rellen leidde - bleek vorig jaar dat agenten daar graag moppen rondmailden over luie, steun trekkende Afro-Amerikanen. Ook bij de politie in Miami werden racistische mails aangetroffen, net als bij de korpsen in Fort Lauderdale en San Francisco. Een constante in deze uitgelekte politiemails was het vergelijken van president Obama met een aap.

Maar het fenomeen beperkt zich niet tot de politie. Het komt evengoed voor bij filmbonzen uit Hollywood, studentenverenigingen en zelfs de magistratuur: een rechter stuurde ooit een racistische grap rond over - verrassing - Barack Obama.

In april deed het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens uitspraak in een zaak die een vrouw had aangespannen tegen haar werkgever. Volgens haar werd haar arbeidsovereenkomst ontbonden omdat ze een hoofddoek droeg. De werkgever protesteerde tegen die lezing. Maar de vrouw had het zwart op wit. Een manager had in een mail bevestigd dat zij inderdaad de laan uit werd gestuurd vanwege haar hoofddoek. Die mail kreeg de vrouw niet eens per ongeluk in handen. Hij was doelbewust naar haar verstuurd.

Hoe groot is het racismeprobleem? Die vraag klinkt nu alom. Niemand kan daar een eenduidig antwoord op geven. Maar we hebben de schermafbeeldingen om te bewijzen dat racisme niet alleen in de krochten van sociale media voorkomt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden