Zíjn jeugd was prima - waarom vertelt regisseur Sean Baker dan dit verhaal?

De films van Sean Baker (46) gaan over mensen aan de rand van de samenleving, zoals de moeder en dochter in The Florida Project, die in armoede leven, vlak naast Disney World. Ja, zíjn jeugd was prima. Maar wie anders vertelt deze verhalen?

De Amerikaanse filmmaker Sean Baker (46) vertelt over de keer dat hij met Brooklynn Prince, de 7-jarige actrice die een rol speelt in zijn film The Florida Project, op een filmfestival vlak voor de slotscène de zaal insloop. Samen zouden ze na afloop vragen beantwoorden van het publiek.

Dat ging niet zo goed.

Zonder iets te verklappen: die slotscène is nogal emotioneel en The Florida Project is geen film voor kinderen, al wordt het verhaal grotendeels verteld door de ogen van Prince' personage Moonee. Met haar moeder Halley, een ontslagen stripper, woont ze in een motel onder de rook van Disney World, Florida, waar ze spuugwedstrijdjes houdt met de andere motelkinderen, terwijl haar moeder vaak niet weet hoe ze de huur van de volgende dag moet betalen. The Florida Project is een energieke, kleurrijke en speels geregisseerde film over kinderlijke onschuld in een harde wereld, over armoede met uitzicht op Assepoesters sprookjeskasteel. Halley en Moonee zijn fictief, maar mensen zoals hun personages wonen daar echt.

The Florida Project wordt sinds de wereldpremière in Cannes vorig jaar vrijwel unaniem geroemd. Dat alleen acteur Willem Dafoe werd genomineerd voor een Oscar, voor zijn ingetogen bijrol als motelbeheerder, was haast een teleurstelling. Beeld Latoya Van Der Meeren

Eind vorige maand was de filmmaker op het filmfestival in Rotterdam, waar The Florida Project al te zien was. Baker: 'Ik heb met de ouders van de kindacteurs afgesproken dat ze de film pas mogen zien als ze ouder zijn, maar ditmaal ontkwamen we er niet aan. Brooklynn zat naast me, zag haar personage huilen op het doek en begon keihard mee te huilen. Stil maar, probeerde ik, het is maar een film, kijk, je bent het zélf op het doek. Tja, wat doe je in zo'n situatie? Op dat moment werden de schijnwerpers op ons gericht en daar zaten we: de filmregisseur en een huilend kind.'

De verhouding tussen de wereld van kinderen en volwassenen is complex, wil de Amerikaanse filmmaker maar zeggen. Baker smeedt beide belevingswerelden met verve aaneen: The Florida Project wordt sinds de wereldpremière in Cannes van vorig jaar vrijwel unaniem geroemd door critici en publiek. Dat alleen acteur Willem Dafoe werd genomineerd voor een Oscar, voor zijn ingetogen bijrol als motelbeheerder, was daarom haast een teleurstelling. Baker grijnst: 'Weinig nominaties zorgen voor meer streetcredibility, merk ik. The Florida Project is de underdog, daar voel ik mij prima bij.'

Hij stelt de vraag zelf: wat zou hij met een Oscar moeten? 'Het is niet mijn ambitie de Hollywoodladder te beklimmen. Maar voor Brooklynn en Bria zou het fantastisch zijn - een Oscar kan een carrière lanceren.'

Kleurrijk, indringend drama - met een sprankje hoop (****)

Een kleurrijk, indringend drama, waarin een sprankje hoop schuilt. Sean Baker bewijst opnieuw zijn talent voor realistisch ogend drama, met grote sympathie voor antihelden. Lees hier de hele recensie.

Bria is de 24-jarige hoofdrolspeler Bria Vinaite, eigenlijk kledingontwerper van beroep. Baker benaderde haar via Instagram. Of zij iets voelde voor een rol als stripper en alleenstaande moeder in een film, vroeg hij in een privébericht. Wéér zo'n engerd, dacht Vinaite in eerste instantie, want ze krijgt dagelijks vreemde verzoekjes via Instagram. Tot ze Baker eens googlede en zag: deze kerel is inderdaad filmregisseur.

Oorspronkelijk was het plan om voor de rol van Halley een grote ster te strikken, zegt Baker. 'We wilden eigenlijk Britney Spears. Stel je voor: Britney Spears als blowende stripper met een 6-jarig dochtertje - perfecte stuntcasting, toch? Bij nader inzien bleek ze iets te oud voor de rol. We keken vervolgens naar elke professionele Hollywoodactrice tussen de 20 en 24 jaar, maar erg happig waren ze niet. Een jonge ster in een rol van veredelde sekswerker zou misschien ook te veel afleiden, dacht ik. Het zou geen recht doen aan de situatie die ik wilde verfilmen. In dezelfde periode ontdekte ik Bria.'

Uiteindelijk vond Baker toch zijn ster, maar dan voor een minder prominente rol. Willem Dafoe, door de kinderen op de set steevast Green Goblin genoemd, naar zijn rol als de slechterik in Spider-Man, speelt de strenge man met een groot hart die Halleys onvermogen om afspraken na te komen steeds weer door de vingers ziet. Baker: 'Tot op de dag van vandaag vrees ik reacties van mensen die zeggen dat het niet werkt, een Hollywoodacteur binnen de context van deze film. Het liefst ga ik bij mijn volgende film weer aan de slag met een cast vol debutanten. Maar ik werk in een industrie waarin je zonder steracteur nou eenmaal minder aandacht krijgt, hoezeer dat ook indruist tegen het soort film dat ik graag maak. Gelukkig had Willem maar één doel: verdwijnen in de film.'

Regisseur Sean Baker: 'Het is niet mijn ambitie de Hollywoodladder te beklimmen. Maar voor Brooklynn en Bria zou het fantastisch zijn - een Oscar kan een carrière lanceren.' Beeld getty

Sean Baker werkte enige tijd in de marge van de Amerikaanse film- en tv-wereld voor hij de verhalen ontdekte waarmee hij zich kon onderscheiden. Zijn navelstaarderige debuut Four Letter Words (2000) en de degelijke quasidocumentaire Take Out (2004) bleven nagenoeg ongezien. Die laatste film, over een Chinese maaltijdbezorger in New York met schulden bij criminelen, regisseerde hij samen met zijn Taiwanees-Amerikaanse oud-klasgenoot Shih-Ching Tsou. Na wat televisiewerk begon Baker op te vallen. Eerst met Starlet (2012), een fraai naturel drama over twee meisjes die ergens in een aftands appartement in Los Angeles de verveling wegblowen. Twist na een half uur: het blijken pornoactrices, wachtend op een nieuwe klus. Vervolgens kwam hij met Tangerine (2015), een wervelend relaas van twee transprostituees en een ontrouw vriendje, gefilmd op drie iPhones. Een geslaagde gimmick: het bezorgde de sowieso sterke film veel extra aandacht.

Zijn op klassiek celluloid gedraaide The Florida Project wordt in één adem genoemd met recente films als Moonlight en American Honey: energieke verhalen over onderbelichte mensen in de vergeten gebieden en buurten van Amerika. 'Ik zie de overeenkomsten, maar het is voor mij een wat vreemd verband. Ik heb de film gemaakt vóór ik een van die andere films zag. Dit is waarschijnlijk wat je zeitgeist noemt.' Neo-neorealisme noemt hij de moderne filmstroming waarin de Amerikaanse onderklasse wordt geportretteerd, een verwijzing naar het naoorlogse Italiaanse neorealisme. Toen werd in hoog tempo een aantal films gemaakt die de arme arbeiders een gezicht gaf, zoals de klassieker Fietsendieven van Vittorio de Sica (1948), waarin een man met zijn zoontje de hele film lang op zoek is naar zijn gestolen fiets, zodat hij weer aan het werk kan.

'Mijn films gaan over een wereld waarin niet iedereen mee kan doen', zegt hij. 'Er zijn overal mensen die niet functioneren binnen het systeem dat we beschouwen als de status quo, waarna ze op zoek gaan naar een alternatieve levenswijze, met een alternatieve economie. Dat heb ik altijd fascinerend gevonden.'

De oorsprong van die fascinatie ligt in zijn geboortestad New Jersey, denkt hij. 'Ik kom uit een middenklassegezin en zat op zo'n typische progressieve middelbare school, op een half uur rijden van Manhattan. Daar kregen we geschiedenisles, maar dan op een andere manier. Geen oogklepgeschiedenis, met enkel aandacht voor het Amerikaanse verleden, zoals op het merendeel van de scholen wordt onderwezen. Onze lessen waren zo werelds mogelijk. Dat is achteraf gezien van grote invloed geweest op mijn films.'

Hij aarzelt even, en vertelt dan over de leraar die de hele klas meenam naar zijn kelder om een gezin uit Nicaragua te ontmoeten. Zij waren naar Amerika gevlucht en verbleven daar illegaal. 'We mochten het aan niemand vertellen, zei de leraar. Onze ouders vonden het prima, het waren allemaal gelijkgestemden en dit was een van de redenen waarom ze ons naar deze school hadden gestuurd. Tegenwoordig zou zo'n klassenuitje waarschijnlijk het nieuws hebben gehaald.'

Willem Dafoe als motelbeheerder in The Florida Project.

Door zijn onderwerpkeuze krijgt Baker incidenteel ook kritiek. In hoeverre heeft hij, witte middenklasseman uit New Jersey, het recht verhalen te vertellen over mensen uit de marges van de samenleving? 'Ik wil zo precies mogelijk zijn en hoop altijd op de waardering van de mensen over wie ik mijn films maak. Soms wordt de discussie hierover wat militant, maar juist dat fanatisme zie ik als iets goeds - het is een cruciaal onderwerp en de beste intenties kunnen volstrekt verkeerd uitpakken.'

Hij is zijn eigen kompas, zegt Baker. 'Ik zie niemand anders deze verhalen verfilmen. Als ik mijzelf kan overtuigen dat ik voldoende heb geleerd over de wereld waarin deze mensen leven, ga ik aan de slag.'

Terug naar de slotscène van The Florida Project, waarvoor Baker clandestien filmde in Disney World. Dat moest stiekem, want een vergunning zou de scène die hem voor ogen stond te veel beperken. Disney heeft, ondanks zijn overtreding, nooit iets van zich laten horen, zegt Baker. 'Het zou ze meer kwaad doen dan goed. Ik denk dat ze wel zien dat ik hun fantasiewereld beschouw als bron van vermaak en hoop. Disney is het grootste cultuurmerk ter wereld. Het is zó geliefd en zó bekend, ook daarom wilde ik mijn verhaal daar situeren.'

Boefjes

De Amerikaanse kortefilmreeks The Little Rascals, in Nederland uitgezonden als De Boefjes, inspireerde filmmaker Sean Baker bij het maken van The Florida Project. Als kind vond hij de filmpjes over de avonturen van een groep kinderen grappig en spannend, zonder te zien dat ze in armoede leven. 'Toen ik de films later weer zag, ontdekte ik pas in welke situatie ze écht leven - die extra laag maakt de serie bijzonder knap en invloedrijk.'

Zet hij zich af tegen het idee van vermaak en hoop voor de rijken, met uitsluiting voor anderen tot gevolg? (In de film steelt en verhandelt Halley een aantal MagicBand-polsbandjes ter waarde van honderden euro's, waarmee parkbezoekers rijen mogen overslaan.) 'Ja, maar ik toon aan dat ook buiten de muren van Disneyworld vermaak en hoop mogelijk zijn. Het vergt wellicht meer van je eigen fantasie.'

Dan zegt hij: 'Ik weet van individuele Disneybestuursleden dat ze de film geweldig vonden. Maar dat zeggen ze niet hardop, uiteraard.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden