POSTUUM

Zijn grote liefde vond hij in Westerbork

Gisteren overleed de man die de ultieme liefdesgeschiedenis van de Holocaust belichaamde. Jaap en Ina schreven elkaar op de kleinste snippers papier.

null Beeld WireImage
Beeld WireImage

Hij was getrouwd. Zij had een vriendje. Maar toen Jaap Polak en Ina Soep elkaar in het doorgangskamp Westerbork ontmoetten was het liefde op het eerste gezicht. Ze werden apart vervoerd naar het kamp Bergen-Belsen waar ze contact met elkaar hielden via liefdesbrieven.

Na de oorlog scheidde hij van zijn vrouw, trouwde met Ina en emigreerde met haar naar de VS. Hier richtte hij het Anne Frank Center op. Van de liefdesbrieven van Jaap en Ina - geschreven op de kleinste snippers papier in de bizarste omstandigheden - bleek wonderwel een deel te zijn bewaard. Later zouden ze worden gebundeld in het boek Tussen de Barakken. Het werd de ultieme liefdesgeschiedenis van de Holocaust, waarover een documentaire en zelfs een opera Steal A Pencil for Me werden gemaakt. 'We waren jong en verliefd en dachten niet dat we konden sterven', zei Jaap Polak.

Vrijstelling

Jaap, inmiddels 'Jack', Polak overleed 9 januari uiteindelijk toch op 102-jarige leeftijd in New York, acht maanden na zijn vrouw Ina. Hij werd geboren in een zionistisch joods-orthodox gezin in Amsterdam. Voor de oorlog trouwde hij met Manja Pribludni. Na de Duitse inval werkte Polak als hoofdadministrateur bij de joodse scholen en assistent-accountant bij het Joodsche Weekblad. Omdat zijn schoonvader werkzaamheden uitvoerde voor de Wehrmacht hadden ze vooralsnog een Sperre, waardoor ze vrijgesteld waren van deportatie. Dat gold ook voor Ina Soep. Haar vader - de diamantair Abraham Soep - was lid was van de Joodse Raad. Op een verjaardagspartijtje in 1943 zag Jaap Polak voor het eerst Ina Soep. Hij was meteen verliefd. 'Dat is de vrouw met wie ik had moeten trouwen', dacht hij. Uitstel van deportatie betekende geen afstel.

In het najaar van 1943 kwam ook Jaap Polak samen met zijn vrouw Manja in Westerbork terecht. Toen hij hoorde dat het gezin van diamantair Abraham Soep was binnengebracht, probeerde hij Ina weer te ontmoeten. Manja ontdekte de opbloeiende liefde en verbood alle contacten, maar Jaap en Ina bleven elkaar liefdesbrieven schrijven. Begin 1944 werden beide gezinnen onafhankelijk van elkaar naar kamp Bergen-Belsen vervoerd. Ook hier konden ze via kennissen brieven aan elkaar doorspelen. De brieven konden pas in 2006 worden gepubliceerd omdat Manja aanvankelijk geen toestemming verleende. Toen ze alsnog in druk verschenen, bleek dat ze een in indringend beeld van het kampleven gaven: de dood, de honger, de dreiging van de vernietigingskampen maar ook van liefde en hoop. Na de bevrijding werd duidelijk dat Jaaps familie bijna geheel was uitgemoord in de vernietigingskampen. Jaap werkte in de VS als accountant en beleggingsadviseur. Pas na de publicatie van de brieven gingen hij en zijn vrouw lezingen geven over de Holocaust. Jaap en Ina laten drie kinderen achter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden