Zie terreur niet als natuurgeweld

Het is al weer meer dan een week geleden dat de dood huishield in Mumbai, in het tijdperk van hypersnelle media is dat een eeuwigheid....

Arie Elshout

Is dat het feit dat tien terroristen, van tussen de 18 en 28 jaar oud, in staat zijn een wereldstad van achttien miljoen inwoners, drie (!) dagen lang in hun moorddadige greep te houden?

Of is dat het feit dat de aanslag zo snel weer uit de aandacht verdween? Binnen een week werd er amper meer een woord aan gewijd.

Wat op zijn zachtst gezegd curieus is als je even tot je laat doordringen wat er voorgevallen is. De terroristen kapen een vissersboot, snijden de kapitein na aankomst in Mumbai de keel door, nemen taxi’s waarin ze bij het uitstappen explosieven achterlaten die later ontploffen, openen willekeurig het vuur op de aanwezigen in een restaurant, een treinstation en twee hotels, jagen op Amerikanen, Britten en Israëliërs, liquideren in een joods tehuis een jong rabbijnenechtpaar, schieten in een ziekenhuis wild om zich heen. En zo gaat dat door, dagen achtereen. De Indiase veiligheidstroepen zijn niet bij machte er een eind aan te maken. Na elke nacht is het de vraag, is het nu over? Nee, het is nog niet steeds niet voorbij.

Waar de terreuracties van de laatste jaren kort duurden en ongericht waren (zelfs ‘11 september’ duurde slechts enkele uren), had de aanslag in Mumbai meer weg van een offensief waarbij de terroristen, deels gericht, op zoek gingen naar de vijand. Maar wat daaruit moet of kan worden afgeleid, weten we niet of willen we niet weten.

Slechts een enkeling doet een poging echt te doorgronden wat de daders bewoog. Voor ons in Europa heeft dat ongetwijfeld te maken met een vorm van eurocentrisme, met een gevoel genoeg te hebben aan onszelf. Stel je voor dat deze taferelen zich dagenlang hadden voorgedaan in Londen of Parijs, waren we er dan ook binnen een week klaar mee geweest? Zeker weten van niet.

Maar er speelt nog iets anders: het gevoel dat ‘we hier niks mee kunnen’, om deze modieuze uitdrukking te gebruiken. We hebben geen vat op de terreurdreiging, en omdat we dat niet prettig vinden te erkennen, plegen we haar in ons hoofd kleiner te maken. Dan wordt het terrorisme en de kans daar het slachtoffer van te worden, een kwestie van pech. Je net op het verkeerde moment op de verkeerde plek bevinden. Hoe sneu is dat voor het slachtoffer, maar dat kan nu eenmaal gebeuren. Het is de fatalistische reactie, die van terreur een vorm van natuurgeweld maakt, een bliksemschicht die net jou moet raken, jij arme sukkel. Je kunt er niet veel tegen doen en je moet er zeker niet van wakker liggen.

Een andere, hiermee verwante, reactie is wat ik de U-bochtredenering zou willen noemen. Jaag niet op terroristen, want dan vergroot je slechts de wrok onder moslims en maak je het alleen maar erger. Wat die terroristen ook voor vreselijks doen, het is uiteindelijk allemaal onze eigen schuld. Moeten we maar een einde maken aan het Israëlisch-Palestijnse conflict en oplossingen bieden voor al die andere dingen, waaronder Afghanistan en Irak, die moslimradicalen als misstand ervaren.

Beide reacties hebben gemeen dat ze terroristen van elke verantwoordelijkheid ontslaan. Een Indiase schrijver ging in de Volkskrant tekeer tegen de regering in New Delhi, tegen de xenofobe hindoe-nationalisten die Mumbai besturen, tegen de veiligheidsdiensten, tegen alles en iedereen behalve tegen de echte daders. Want die zijn nauwelijks aanspreekbaar en eigenlijk ook allemaal slachtoffer.

Maar als we alle misstanden in de wereld (en dat zijn er veel) als rechtvaardiging van geweld moeten zien, is het eind zoek. Moorden blijft moorden. Het idee dat het doodmaken van iemand die niets gedaan heeft, niet absoluut slecht is maar nodig kan zijn ter wille van de goede zaak, is een drogreden die de vorige eeuw al hartstochtelijk bestreden werd door Karel van het Reve: ‘Hoe fanatiek iemand ook in een of andere extremistische leer gelooft, zodra hij eigener beweging aandringt op het doden van mensen, is de moordzucht in hem veel sterker dan enige politieke overtuiging. Je maakt iemand niet vrijwillig dood als je in dat doodmaken geen aardigheid hebt.’

Wie zou Van het Reve willen tegenspreken met de foto van de 21-jarige Amir Kasab, de enig overlevende terrorist, voor ogen?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden