achtergrond

Zeur niet! Het Allard Pierson zet de musicals van Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink in de spotlights

Sanne Thierens, die op hun werk promoveerde, stelde een speelse tentoonstelling samen over het beroemde duo en het genre musical.

Hein Janssen
Harry Bannink en Annie M.G. Schmidt op het toneel van Carré, 1972. Beeld Henk Pothoff
Harry Bannink en Annie M.G. Schmidt op het toneel van Carré, 1972.Beeld Henk Pothoff

‘Ik hou van bittere dingen die verguld zijn aan de buitenkant.’ Dit citaat van Annie M.G. Schmidt staat in grote letters te lezen in een van de negen zalen van de tentoonstelling Zeur niet! Het Allard Pierson in Amsterdam heeft een eerbetoon gemaakt aan de Nederlandse musicalcultuur, en met name aan de grondleggers, schrijver Annie M.G. Schmidt en componist Harry Bannink.

De bittere dingen die Schmidt bedoelde, zijn volop aanwezig. Per musical is een zaal ingericht die in woord, beeld en geluid vooral de maatschappelijke betrokkenheid van Schmidt en Bannink onderstreept. In musicals als Heerlijk duurt het langst (1965), En nu naar bed (1971), Wat een planeet (1973) en Foxtrot (1977) ging het over het feminisme, de klimaatproblemen, homoseksualiteit, abortus en het hedonisme van de moderne mens. Dat alles kwam perfect samen in misschien wel haar beste musical Foxtrot, waarin het nummer De laatste dans nog niets aan betekenis heeft ingeboet. ‘Straks gaan de lichten uit/ Dit is de laatste kans/ In heel Europa gaan de lichten uit/ Dit wordt de laatste dans.’

Beeld uit de musical Foxtrot. Beeld Rob Veen
Beeld uit de musical Foxtrot.Beeld Rob Veen

Veel liedjes uit de musicals van Schmidt en Bannink zijn tot het Nederlandse muziekcanon gaan behoren, zoals Vluchten kan niet meer en Het is over. Schmidt, die beweerde helemaal niet van het genre musical te houden, werd daarvan toch de koningin, samen met de onmiskenbaar net zo belangrijke Harry Bannink als componist. Ogenschijnlijk bijna laconiek ontfermde ze zich over haar werk. Zo vertelt producent Gislebert Thierens in een interview dat Schmidt voor hem een nieuwe musical zou gaan schrijven, maar nog geen idee had waarover die moest gaan. Toen hij haar vroeg of ze dan tenminste een titel had, zei ze lukraak En nu naar bed, maar het had volgens haar net zo goed Hoezo, een kameel? kunnen heten. ‘Ik verkocht als het ware lucht’, aldus Thierens.

De tentoonstelling Zeur niet! is mede samengesteld door Sanne Thierens (een achternicht van Gislebert Thierens), die met haar boek Mjoeziekul op het werk van Schmidt en Bannink is gepromoveerd. Het is een uitermate speelse tentoonstelling, met een grote greep uit de collectie van het in 2013 opgeheven Theater Instituut Nederland. Die collectie is nu ondergebracht bij het Allard Pierson. Dat museum deelt de collecties van de Universiteit van Amsterdam met het publiek en de wetenschap.

De tentoonstelling Zeur niet! in het Allard Pierson in Amsterdam.  Beeld David Hup
De tentoonstelling Zeur niet! in het Allard Pierson in Amsterdam.Beeld David Hup

Uiteraard zijn er kostuums, affiches, krantenknipsels, maquettes, ontwerptekeningen en recensies, maar er wordt ook een link gelegd naar een aantal originele Nederlandse musicals die na het tijdperk Schmidt en Bannink werden gemaakt, waaronder Wat zien ik?!, Hij gelooft in mij, Soldaat van Oranje, en Was getekend, Annie M.G., de musical die in 2018 door Stage Entertainment (toen nog van Joop van den Ende) over Schmidt zelf werd gemaakt.

Zeur niet! Beeld David Hup
Zeur niet!Beeld David Hup

In het Allard Pierson is nu de schatkamer van het Nederlandse theater ondergebracht – van kostuums uit de revue van Henri ter Hall uit 1918 over de Olympische Spelen in Amsterdam tot en met het zojuist verkregen archief van choreograaf Hans van Manen. ‘Wij krijgen dagelijks aanbiedingen, van theatergroepen, instellingen en particulieren, variërend van tekstboekjes tot het complete archief van Hummelinck Stuurman Theaterproducties, waarin ook alle productiemappen zitten’, zegt Hans van Keulen, conservator Theatercollectie. ‘Jazeker, wij kunnen zien hoeveel Pierre Bokma destijds verdiende, bij wijze van spreken. Overigens kunnen we lang niet al het aangeboden materiaal gebruiken. Programmaboekjes hebben we nu bijvoorbeeld genoeg. Voor ons geldt: hoe persoonlijker, hoe interessanter.’

Zeur niet!  Beeld David Hup
Zeur niet!Beeld David Hup

Het Allard Pierson is de afgelopen twee jaar flink verbouwd. Naast de negen zalen zijn er nu een museumshop, een café en ruimtes voor interactief onderzoek. Dat voor het genre musical is gekozen als grote openingstentoonstelling na de verbouwing, heeft volgens Van Keulen twee redenen: sinds 2021 wordt de ontwikkelfunctie van het genre musical structureel gesubsidieerd door de overheid. Daarnaast heeft de Universiteit van Amsterdam nu een leerstoel Musical en muziektheater, met de Engelse Millie Taylor als bijzonder hoogleraar.

Van Keulen: ‘Bovendien hebben we een prachtige collectie, en wat uiteraard ook meespeelt, is dat musical een populair genre is. Voor Zeur niet! hebben wij de kostuums uit Foxtrot speciaal laten restaureren. We willen ons museum zo publieksvriendelijk mogelijk maken.’ Het plan is dat het Allard Pierson eens in de twee jaar een grote tentoonstelling over een van de podiumkunsten organiseert. De volgende zal gaan over opera; Pierre Audi is intussen aangetrokken om die te maken.

Zeur niet!, Allard Pierson, Amsterdam, t/m 30/10.

Annie Schmidt was een tijdlang een heldin van de vrouwenbeweging, maar toen zij in 1981 de musical Madam schreef, kreeg ze de feministische wind van voren. In Madam, dat zich afspeelde in een bordeel, zette Schmidt de wereld van lesbische feministen en prostituees nogal karikaturaal tegenover elkaar. Het leverde haar felle kritiek op van het Warm Lesbisch Front, dat met spandoeken voor het theater kwam staan. De vrouwen vonden dat ze het leven van de prostituees veel te rooskleurig voorstelde.

Zeur niet! Beeld David Hup
Zeur niet!Beeld David Hup
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden