Theater The Well

Zes tienermeisjes uit de jeugdpsychiatrie vertellen in The Well over hun leefwereld

Ze doen niet hun eigen verhaal, maar baseren zich op teksten van Haruki Murakami. 

The Well, theatervoorstelling met jongeren uit de psychiatrie. Beeld Jean van Lingen

Zes pubermeisjes zitten op een rij op het podium van het Amsterdamse theater Frascati. Ze repeteren een voorstelling. Eerst waren het er zeven, maar één meisje moest halverwege de repetities afhaken, omdat ze werd overgeplaatst naar een ‘zwaardere’ afdeling. Het ging niet meer. De overgebleven meisjes, Anouk, Claire, Jamy-Lee, Lara, Nicky en Olivia, gaan meerdere dagen per week naar de Bascule, academisch centrum voor kinder- en jeugdpsychiatrie in Amsterdam, waar ze in behandeling zijn.

‘De wereld zoals ik die kende, de mensen, de omgeving, het voelde steeds minder echt voor mij’, zegt Jamy-Lee op het podium. Zoals ze daar zitten, lijken ze op zoveel andere, gewone pubermeisjes – de een draagt een broek met scheuren erin, de ander een T-shirt met het woord bitch erop. En ze zíjn ook zoals andere meisjes. Alleen hebben deze zes een heel ander verhaal te vertellen. In dat verhaal is Alexandra Broeder, theatermaker en regisseur bij Frascati Producties, geïnteresseerd.

Het is dinsdagmiddag. Broeder repeteert met haar zes meisjes (tussen de 14 en 18) The Well, zoals de voorstelling heet. Ze wil hen laten vertellen over hun eigen belevingswereld, legt Broeder uit. ‘Maar niet letterlijk. Ik wil niet dat een meisje zegt: ik snij mezelf. Of: ik heb een angststoornis. Dat creëert een afstand. Ik wil dat het universeler wordt.’

En daarom maakte ze een script dat grotendeels bestaat uit teksten uit werk van de Japanse schrijver Haruki Murakami ‘Hij schrijft vaak over mensen die langzaam verglijden naar een duistere werkelijkheid. Er klinkt melancholie door in zijn boeken, onvermogen om te leven. Dat vind ik mooi.’

‘Het leek nog het meest alsof iemand me, terwijl ik diep in slaap was, uit elkaar had gehaald en daarna in grote haast weer in elkaar had gezet’, zegt Nicky. De meisjes staan achter microfoons, hebben grote, ‘gekke’ ogen opgezet en wiegen zachtjes heen en weer. Dan zingen ze People are Strange van The Doors. Het is een wonderlijk sterk beeld; de meisjes ogen extreem kwetsbaar en tegelijkertijd onaantastbaar.

Theater bouwt bruggen

The Well van Alexandra Broeder past binnen een nieuwe programmalijn van Frascati: De (On)vertelde Stad. Het theater wil hiermee, in samenwerking met maatschappelijke organisaties en ervaringsdeskundigen, een brug slaan tussen het theater en de samenleving. Ook is de voorstelling onderdeel van het minifestival Frascati Issues, met als thema #Rebel: over ‘opgroeien in de chaotische stad’. Met werk van Charli Chung, Keren Levi, DEGASTEN en Mammalian Diving Reflex.

Het werkproces rondom The Well was tamelijk ongewoon, zelfs voor Broeder, die gewend is met kinderen en jongeren te werken. Memorabel waren haar voorstellingen Wasteland, met een ensemble van dertig kinderen, en de monoloog Mona van Griet Op de Beeck, gespeeld door een 11-jarig meisje.

Afgelopen tijd ging Broeder elke maandag twee uurtjes naar de Bascule om te werken met de meisjes. In het begin was dat vooral zoeken naar een manier van werken die de behandeling niet in de weg zat. Toen dat lukte, kreeg ze alle vertrouwen van het behandelteam. Toen moest ze de meisjes zelf nog overtuigen. ‘In het begin waren ze heel stil en afwachtend’, zegt Broeder. ‘Ik heb halverwege het proces letterlijk gevraagd of ze alsjeblieft om mijn grappen wilden lachen.’

Nu de groep in Frascati repeteert, gaat het stukken beter. De sfeer is losser. Er wordt gelachen. Halverwege een scène klinkt vanuit een pand verderop opeens een boormachine. De meisjes gaan stug door met hun tekst. Broeder kijkt even verward op en vraagt: ‘Dit horen jullie toch ook, hè?’

De meisjes praten inmiddels over een put. ‘Ik ben in de put gevallen. Maar nu ben ik hier. Met u’, zegt Nicky. Het beeld van de put komt uit Norwegian Wood van Murakami en is een treffende metafoor voor de situatie van de meisjes.

Broeder kent die situatie zelf maar al te goed, legt ze vooraf uit, omdat ze zelf ook ooit in die put is gevallen. ‘Ik ben zelf ook gek’, zegt ze gekscherend. ‘Toen ik jong was, had ik een eetstoornis waarvoor ik in behandeling ben geweest. Ik ken het gevoel dat zij hebben: je bent nog wel hier, maar tegelijk ben je heel ergens anders.’ Ze hoopt dat de meisjes het publiek meenemen naar die plek, naar de bodem van de put, om de duisternis ervan in al zijn kracht te tonen.

De meisjes zelf zijn erg te spreken over hun nieuwe ervaring als actrice. Bang voor de première zijn ze niet. Een zegt: ‘Ik heb al mijn vrienden uitgenodigd om te komen kijken, omdat ik nu voor het eerst kan laten horen hoe het er in mijn hoofd aan toe gaat.’ Tijdens een korte pauze lopen sommigen van hen naar buiten. Het is sinds lange tijd mooi weer. Even wat zon meepakken, nu het kan.

The Well van Alexandra Broeder, De Bascule en Frascati Producties speelt van 17 t/m 19/5 in Theater Frascati, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.