AchtergrondProject Toonzetters

Zes jonge Nederlandse componisten om in de gaten te houden

Op het album Toonzetters laten twintig Nederlandse componisten van de jongste generatie horen wat ze kunnen. Zes talenten uitgelicht.

Merlijn Kerkhof
null Beeld

Hoe klinkt de nieuwste generatie componisten in Nederland? Wie daar benieuwd naar is, wordt het makkelijk gemaakt. De jonge componist Primo Ish-Hurwitz nam het initiatief tot Toonzetters, een project waarvoor twintig twintigers allen een kort stuk schreven voor piano’s en/of slagwerk. Nadat de composities al op festivals als Oranjewoud en November Music hebben geklonken, is er nu een album. Donderdagavond wordt het gepresenteerd in het Muziekgebouw in Amsterdam.

Toonzetters biedt een staalkaart van het hedendaagse componeren in Nederland. De stukken worden gespeeld door generatiegenoten Ramon van Engelenhoven en Shane van Neerden (piano’s) en Agostinho Sequeira en Arjan Jongsma (slagwerk). Het zijn in veel gevallen geslaagde, maar ook korte showcases, want steeds maar drie à vier minuten. Wie springen eruit?

Mathilde Wantenaar

Wie naar de programma’s van Nederlandse orkesten en ensembles kijkt, zou zomaar kunnen denken dat de man-vrouwverhouding bij de jonge garde aardig in balans begint te raken. Maar onder de twintig ‘Toonzetters’ zijn maar vier vrouwen. Misschien wordt het beeld vertekend door de vele premières van Mathilde Wantenaar, die zonder meer het verst is en al door vrijwel alle grote instellingen in de klassieke muziek is opgemerkt. Ze heeft een geweldig melodisch talent en oog voor afwisseling, haar idioom is Frans van kleur. Het succes heeft een keerzijde: ze kreeg al zo veel opdrachten dat ze tijd tekortkwam om de orkestratie van haar vioolconcert voor Simone Lamsma (in de ZaterdagMatinee) vorig jaar te voltooien.

Mathilde Wantenaar Beeld
Mathilde Wantenaar

Tijmen van Tol

Dat Wantenaars vioolconcert toch nog kon worden uitgevoerd, was mede te danken aan haar zwager, de componist Tijmen van Tol, die het stuk afmaakte. Ook hij deed mee aan het Toonzetters-project. In een artistiek statement op zijn website zegt hij dat hij in zijn muziek probeert ‘uit te drukken hoe het is om een mens te zijn’ (o jee) en dat hij ‘de absurditeit van het bestaan’ probeert ‘te vangen in muzikale awkwardness’ (oké). Maar luister naar zijn flitsende pianostuk The Zealot, voor twee piano’s, en je hoort dat hij heel wat kan. Deze ‘hysterische tirade van een fanatiekeling’ voelt als een ode aan de ritmische muziek van het interbellum.

Tijmen van Tol
 Beeld
Tijmen van Tol

Jan-Peter de Graaff

De op Terschelling opgegroeide, hyperambitieuze Jan-Peter de Graaff is inmiddels een stamgast in de kolommen van de Volkskrant. Hij componeert veel, en zijn hoofdzakelijk tonale werk heeft een hoge notendichtheid. Uit zijn grootste stuk tot nu toe, Event-Horizon (2021) voor het Radio Filharmonisch en Groot Omroepkoor, bleek ook dat hij musici graag uitdaagt tot in het extreme. ‘Het is alsof hij te goed weet wat je met een symfonieorkest kan doen om ook eens wat te laten’, schreven we – hij verloor alleen de doorluisterprikkel wat uit het oog. Over zijn vijfde (vijfde!) celloconcert The Forest in April waren we enthousiaster: ‘De Graaffs grootste kracht schuilt in een paradox: stilstand die zindert van spanning.’

Jan Peter de Graaff  Beeld Brendon Heinst
Jan Peter de GraaffBeeld Brendon Heinst

Karmit Fadael

De Friezin Karmit Fadael heeft in haar prille carrière al best wat pech gehad. Mocht ze een verrassingsstuk schrijven voor de inauguratie van de eerste vrouwelijke chef-dirigent bij een professioneel orkest (Karina Canellakis bij het Radio Filharmonisch Orkest), werd de uitvoering na een misverstand geannuleerd. Haar vioolconcert voor Pieter van Loenen en het Noord Nederlands Orkest werd uitgesteld en we kunnen het op zijn vroegst in 2024 horen. Daar kijken we naar uit. Fadael maakt intrigerende, verhalende (orkest)miniaturen met het grote gebaar; we zijn benieuwd wat er gebeurt als ze, zeg, een halfuur de tijd krijgt.

Karmit Fadael Beeld
Karmit Fadael

Bram Kortekaas

We hebben ze wel door: de initiatiefnemers hebben gesmokkeld. Componist (en politicoloog) Bram Kortekaas is geboren in 1989. Dat was geen schrikkeljaar, dus kan Kortekaas zich onmogelijk op het twintigerschap beroepen. Zijn Forty to the Dozen, een rapsodisch stuk met piano en marimba, is dan ook een van de meest volwassen composities. We leerden hem kennen door zijn compositie gebaseerd op de Voetnoten die Arnon Grunberg voor de Volkskrant schreef. Ook Kortekaas had pech: de première in het Concertgebouw in 2017 werd uitgesteld in verband met de herdenkingsdienst aldaar voor de Amsterdamse burgemeester Van der Laan. In 2019 klonk het stuk alsnog.

Bram Kortekaas Beeld
Bram Kortekaas

Boris Bezemer

Hoeveel talent er ook in het Toonzetters-project bijeen is gebracht: je krijgt niet het idee dat de generatie twintigers de revolutie wil ontketenen. Niet zozeer een waardeoordeel, wel een constatering: de meeste componisten lijken de luisteraar eerder te willen behagen dan uit te willen dagen. Dat geldt niet voor Boris Bezemer. Al heeft hij met zijn bijdrage, Toonzetting, zeker ook iets lekkers te bieden: groove. De ritmische lagen en kleurschakeringen van de vibrafoon maken het een van de betere stukken op het album, al zou hij zijn materiaal nog een originele wending kunnen geven. Ook een enig stuk, te vinden op het wereldwijde web: Bass Piece / November Music, met contrabas, blokfluit, elektronica en Bezemer zelf op elektrische gitaar. Die komt er wel.

Boris Bezemer  Beeld
Boris Bezemer

Het presentatieconcert van Toonzetters is op donderdag 26/1 om 20.15 uur te horen in het Muziekgebouw in Amsterdam. Het gelijknamige album verschijnt bij 7 Mountain Records.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden