Zelfs metronomen spelen mee op festival van de slagwerkers

The Big Bang. Vredenburg, Utrecht (16/1); Dr Anton Philipszaal, Den Haag (17/1); Beurs van Berlage, Amsterdam (18/1); Paleis voor Schone Kunsten, Brussel (20/1) en Fabrik, Hamburg (22/1)....

MUZIEK

Etterding. Vijftig minuten lang tikte hij onverdroten voort. Eerst onopgemerkt, als één van de honderd metronomen in het Poème Symphonique uit 1962 van György Ligeti, waarmee dinsdag in Vredenburg het slagwerkfestival The Big Bang werd geopend. De concertbezoekers viel het aanvankelijk niet eens op dat het stuk bij binnenkomst al was begonnen. Hun stemmen vermengden zich met de complexe ritmische patronen van honderd, in verschillende tempi tikkende metronomen.

Eerst verstomde het geroezemoes, daarna vielen één voor één de metronomen stil. Om 20.45 uur tikten er nog drie, vijf minuten later waren het er twee en om 20.56 uur tikte alleen nog die op de tafel midden voor het podium. De hele zaal staarde en luisterde gebiologeerd naar het simpele tik-tak van een doodordinair muzikaal hulpmiddel, tot enkele minuten na negenen de organisatoren van het festival resoluut optraden tegen deze manifestatie van mechanische eigenzinnigheid.

Het was ook een van de aardigste momenten op een avond die in het teken stond van slagwerk en elektronica. De combinatie van die twee leidt vaak tot Guust Flaterachtige, zelfgeknutselde machineriën van afgedankte huishoudelijke artikelen die op allerlei manieren geluiden voortbrengen. Zo 'bespeelden' Tom van der Loo en Ron Colbers een elektronische tekentafel en een fietsinstallatie met grasmaaiers. De Duitse slagwerker Stephan Meier gaf een uitvoering van het erg gedateerde Autoschratoschematho van Gunter Lege, waarbij hij tot robot verworden potten, pannen, type- en boormachines, steeksleutels en een afvalbak tot klinken bracht.

Maar veel leuke vondsten maken nog geen muziek. Compositorische vorm en timing zijn doorgaans niet de sterkste punten bij voorstellingen met dit soort installaties, zodat je al blij mag zijn als de weinig gestructureerde aaneenschakeling van geluiden niet langer dan een half uur duurt. De pneumatisch aangestuurde 'beukslak', die als mystery guest optrad bij de improvisatie van slagwerkers Paul Koek en John Engels, was in zijn uitdrukkingsmogelijkheden ook wat beperkt. Hij kon met zijn metalen voelsprieten een enkele klap of een reeks klappen geven, maar zijn primitieve gebeuk was een humoristische aanvulling op een zinderend muzikaal treffen tussen Koek en Engels.

Na de uitvinders kwamen, woensdagavond in Vredenburg, de componisten aan bod bij de Slagwerkgroep Den Haag en het Residentieorkest onder leiding van Reinbert de Leeuw. Iannis Xenakis, Giacinto Scelsi, Toru Takemitsu en Olivier Messiaen hebben alle vier een oeuvre opgebouwd waarin slagwerk een fundamentele rol speelt. Toch waren het niet de werken voor slagwerk alleen - Okho van Xenakis en Riti, I funerali d'Achille van Scelsi - die het meest succesvolle pleidooi voor dit in de Westerse muziek ondergewaardeerde instrumentarium voerden.

In From me flows what you call Time (1990) voor slagwerkers en orkest legde Takemitsu de nadruk op de verfijningen en de kleurnuances van de metalen instrumenten. Maar al dertig jaar daarvoor, met Chronochromie, schreef Messiaen een meeslepend werk waarin niet alleen hobo of fluit zijn voorbestemd tot vogelzang, maar het hele orkest inclusief xylofoons, buisklokken en ander slagwerk meevibreert in een expressieve kosmische volière. Iets wat De Leeuw, Messiaen-specialist bij uitstek, als geen ander zo bevlogen weet over te brengen.

Maar de echte drummers, voor wie trommelen zoiets is als spreken en ritme zangeriger dan melodie, moeten nog komen. Vanavond in Vredenburg en daarna in andere steden verenigen slagwerkers uit allerlei genres en werelddelen zich in 'De slag om de wereld', dat een grootse happening belooft te worden.

Pay-Uun Hiu

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden