Zelfde stad, andere underground

Van twee popcultuurlegendes die groot werden in New York zijn memoires uit - die van Grace Jones beschijft kraakhelder haar wording, Patti Smith geeft prachtig haar gevoelsleven prijs. Door Gijsbert Kamer

Zoals het succes van Keith Richards' autobiografie Life veel rockende heren op leeftijd heeft geïnspireerd tot het schrijven van hun memoires, zo lijkt Patti Smiths Just Kids een stimulans tot schrijven voor vrouwelijke muzikanten.

Alleen dit jaar al verschenen autobiografieën van Sonic Youths Kim Gordon, Chrissie Hynde van de Pretenders en Grace Jones. Als enige maakte Jones gebruik van een ghostwriter, de Britse journalist Paul Morley. Gordon en Hynde meenden ten onrechte het wel alleen af te kunnen.

Beeld WireImage

Grace Jones

Grace Jones, die haar bijna vierhonderd pagina's tellende boek I'll Never Write My Memoirs noemde, naar een regel uit een van haar liedjes, schreef verreweg het meest leesbare boek van de drie vrouwen. Vooral omdat zij het best hoofd- van bijzaken weet te onderscheiden en zeer inzichtelijk maakt hoe het bijvoorbeeld was om in de jaren vijftig op te groeien in een soort klooster op Jamaica. Daar was ze met haar broers en zussen door haar ouders ondergebracht, toen die op zoek gingen naar een betere toekomst in de Verenigde Staten.

Ze werd er afgeschermd van de buitenwereld en zeer streng opgevoed door nonnen en priesters. Het zou tot haar tienerjaren duren voordat ze iets proefde van de rasta- en reggaecultuur op het eiland. Ze vond het allemaal een beetje eng, bekent ze. Jaren later, als ze al lang met haar ouders in de Verenigde Staten herenigd is, zal ze op het eiland bevriend raken met de daar woonachtige platenbaas Chris Blackwell, die ze nog altijd beschouwd als een van haar belangrijkste soulmates.

Blackwell, de man die cruciaal was voor de internationale doorbraak van Bob Marley, zou ook Jones een paar keer briljant van dienst zijn.

Geniaal was zijn plan om haar in 1980, nadat ze met aardig succes drie discoplaten had gemaakt, te koppelen aan een nieuwe band waarin behalve Jamaicaanse reggae-muzikanten als Sly & Robbie (drums en bas) ook de toetsenist Wally Badarou speelde. Deze Compass All Stars zouden samen met Jones precies de juiste mengvorm van disco, funk en reggae presenteren op het nog altijd magistraal klinkende hitalbum Nightclubbing (1981).

Dat is Jones' succesvolste album, maar de zangeres met die mysterieuze donkere stem had behalve zingen nog meer talenten. Zo werkte ze als fotomodel in Parijs en deed ze vanaf de jaren tachtig ook acteerwerk. Ze was James Bonds tegenspeelster in A View to a Kill nadat ze eerder op aandringen van haar toenmalige vriend, fotograaf Jean-Paul Goude, een rol in Blade Runner had geweigerd.

Goude vond dat kunstenaars die zichzelf serieus nemen zich afzijdig moesten houden van Hollywood. En zo dacht ze er zelf toen ook over. Hoezeer 'Ms. Grace Jones' ook tot de mainstream behoorde, ze is zichzelf altijd blijven zien als iemand uit de underground. Schitterend zijn de passages over het grauwe New York in de jaren zeventig, waarin disco nog een echt ondergronds fenomeen was.

Beeld Theo Audenaerd

Patti Smith

In die jaren zou ook Patti Smith werken aan haar doorbraak, maar hoewel actief in dezelfde stad, bevond Smith zich in die andere underground-scene daar, die van de punks.

Hierover verhaalt ze niet in haar nieuwe boek met memoires. M Train is ook geen vervolg op het met lof en prijzen overladen Just Kids, waarin ze beschrijft hoe ze het in de vroege jaren zeventig samen met fotograaf en vriend Robert Mapplethorpe in New York probeert te maken.

De toon, sfeer en thematiek van M Train zijn anders. Hier is Smith de bijna 70-jarige alleenstaande vrouw die een sober, haast spartaans leven leidt, en haar gedachten elke ochtend probeert te ordenen in een klein New Yorks café achter koffie, bruine toast en olijfolie.

Het boek beslaat grofweg de periode november 2011 tot november 2013. Ze reist veel, vooral naar graven, huizen en steden van door haar bewonderde schrijvers en kunstenaars als Frida Kahlo, Haruki Murakami en Sylvia Plath.

De dood waart voortdurend rond in haar prachtige associatieve gedachtenstromen. Ze heeft dan ook behoorlijk wat voor haar kiezen gehad. Mapplethorpe overleed in 1989, vijf jaar later stierven kort na elkaar haar echtgenoot Fred en haar broer Todd, wat in M Train aangrijpende passages oplevert.

Muziek lijkt geen enkele rol van betekenis te spelen, afleiding vindt Smith in detectiveseries, troost in literatuur. Waar Grace Jones blijft hangen in anekdotiek en eigenlijk nergens de diepte in gaat, geeft Smith veel van haar gevoelsleven prijs. Een eenzame vrouw met diepe wonden, die ze met lezen, schrijven en kunst probeert te genezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden