Interview

Zelf je boek uitgeven voor gevorderden

Na jaren van malaise krabbelt de boekenmarkt weer (een beetje) op. In deze korte serie praten uitgevers over de veranderingen in hun vak. Schrijver en cabaretier Paulien Cornelisse geeft in april haar eigen boek De verwarde cavia uit.

Paulien Cornelisse Beeld Bianca Pilet

Paulien Cornelisse streelt liefdevol over het papier dat op tafel ligt en zegt dingen als 'ik weet niet of er een persvernisje overheen moet' of 'met deze breedte kan het boek kop-kop gedrukt worden'. Vanochtend is de drukker langs geweest om te praten over De verwarde cavia, haar nieuwe boek. Het is een verzameling korte stukjes die samen één geheel vormen, over een cavia die op een kantoor werkt en min of meer verward in het leven staat. Het boek komt in april uit. Niet bij Atlas Contact, zoals haar eerdere werk; dit boek gaat Cornelisse zelf uitgeven.

Vorige week zei uitgever Joost Nijsen van Podium op deze plek dat schrijvers van twee dingen geen verstand hebben: titels en omslagen.

'Haha! Dat zijn net de twee sterke dingen van mijn eerste boek, Taal is zeg maar echt mijn ding. Ik had eerst Een WC-boek met kwaliteit, godverdomme bedacht, maar dat was te wild. Daarna heb ik een lijstje met zes titels gemaakt. Ik besloot tot Taal is echt, zeg maar, mijn ding. Mijn vriendin Jantien Smit zei: volgens mij moet je 'zeg maar' en 'echt' omdraaien. En toen was de titel er. Het omslag heb ik zelf getekend. Van mijn tweede boek trouwens ook.'

Het idee voor Taal is zeg maar echt mijn ding kwam wel van Mizzi van der Pluijm, directeur/uitgever bij Atlas Contact. Cornelisse schreef een column over taal in nrc.next en werd benaderd door verschillende uitgeverijen. 'Ze wilden allemaal een roman, maar ik had geen idee waarover die zou moeten gaan. Op een gegeven moment was ik op een boekpresentatie van Ellen de Bruin, die Dutch women don't get depressed had geschreven. Ik deed een actje met Aaf Brandt Corstius, we voerden een heel depressief telefoongesprek. Na afloop kwam Mizzi naar me toe en zei (zet lage stem op): moeten wij niet eens met elkaar praten? Ik zei: maar ik wil geen roman schrijven! Waarop zij zei: dat hoeft toch ook helemaal niet? Ik wist eerlijk gezegd niet wat ik dan wel wilde maken. Uiteindelijk zijn het gewoon min of meer mijn verzamelde columns geworden. Ik heb er tekeningen bij gemaakt, dat vond ik wat toevoegen voor mensen die misschien de stukjes al in de krant hadden gelezen.'

Na een optreden in het programma van Paul de Leeuw, in het voorjaar van 2009, werd Taal is zeg maar echt mijn ding snel een enorme bestseller. Hoeveel er precies verkocht zijn weet Cornelisse niet, 'ergens rond de 700 duizend denk ik. Er was een eerste oplage gedrukt van 2.000 exemplaren.'

CV

1976 Geboren in Amsterdam

1988-1994 Barlaeus Gymnasium

1994-1995 Brandeis University (VS)

1995-2000 UvA (psychologie)

2007 Finale Leids Cabaret Festival

2008 Première Dagbraken

2009 Taal is zeg maar echt mijn ding

2010 Tollensprijs en Neerlands Hoop

2011 Hallo Aarde (theatervoorstelling)

2011 Theaterafficheprijs voor Hallo Aarde

2012 En dan nog iets (boek)

2013 Maar ondertussen (theatervoorstelling)

2014 Nominatie Poelifinario

2016 De verwarde cavia

Had je een voorschot gekregen?

'Het was me aangeboden, maar dat wilde ik niet. Ik wil nooit geld voordat ik iets heb gedaan.'

Als een uitgever je een hoog voorschot geeft, doen ze ook harder hun best.

'Dat geloof ik niet. Er was laatst zo'n verhaal over het hoge voorschot dat Oscar van Gelderen zou hebben betaald voor de roman van Kim van Kooten; zes cijfers, had hij gezegd. Misschien heeft hij dat ook wel gedaan, maar het feit dat het naar buiten komt, is pure pr: je zegt ermee dat je heel veel vertrouwen hebt in een boek. Maar als een boek zo'n sure hit is, krijg je dat geld achteraf ook wel.'

Was je tevreden over Atlas Contact?

'Ik heb mijn tweede boek ook bij ze uitgebracht dus ja, ik was tevreden.'

Waarom ga je dit derde boek dan zelf doen?

'Eigenlijk is het zo - nee, niet eigenlijk, het is gewoon zo -: ik sta ook in het theater en als cabaretier, binnen het ongesubsidieerde theater, ben je zelf de producent. Ik heb een impresario en ik draag aan haar een percentage van mijn inkomsten af. In de uitgeverijwereld is het omgekeerd, daar krijg je als schrijver een percentage. Ik had er zin in zelf de productie meer in handen te hebben; dan is het ook logisch dat je anderen een uurloon of een percentage van je inkomsten betaalt, en niet dat je zelf een percentage krijgt.

'De uitgeverij en ik hebben wel gesprekken gehad over mogelijke andere modellen. Maar ik begreep hun spreadsheets niet, en zij begrepen niet helemaal wat ik nou voorstelde. Het was allemaal nogal gecompliceerd. Ik dacht: het moet echt gemakkelijker kunnen, bovendien was ik net moeder geworden en had ik gewoon geen tijd voor nóg meer gesprekken. Op een gegeven moment heb ik vanuit een café in Gent een mail gestuurd dat ik het alleen ging doen. Mizzi heeft daar aardig en begripvol op gereageerd.'

In welk deel van het uitgeven had je vooral zin?

'Nou, de voorkant maakte ik toch al zelf; over de vormgeving heb ik sterke ideeën, dus wil ik ook graag zelf een vormgever aansturen. Ik maak altijd mijn eigen affiches dus ik weet wel iets van het drukproces af, dat leek me ook leuk. Verder de pr, die komt toch altijd voor een gedeelte op mezelf neer - ik heb de luxe dat ik zelf al contacten heb bij bijvoorbeeld de redactie van DWDD.

'Voor de dingen waar ik geen verstand van heb, heb ik mensen ingehuurd. Harminke Medendorp is mijn redacteur en zij adviseert ook in allerlei uitgeefzaken. Ruth Bergmans doet publiciteit, ze weet bijvoorbeeld hoe je boek van de maand bij de AKO moet worden. En de verkoop aan boekhandelaren gebeurt door Maarten Richel van New Book Collective. Wij zijn met zijn vieren de kern van team Cavia. We hebben ook een appgroepje.'

Beeld Bianca Pilet

Financieel is het een aantrekkelijk model; het percentage van de boekopbrengst dat normaal naar de uitgever gaat, gaat straks naar je eigen BV.

'Zoals ik het momenteel begroot heb, houd ik er, als je het om zou rekenen naar royalties, ongeveer het dubbele aan over. Maar als zelfuitgever hangt wat je overhoudt heel erg af van wat je investeert.'

Ik hoor van uitgevers altijd dat zij niet veel meer aan een boek overhouden dan de schrijver.

'Exacte getallen heb ik niet, maar ik weet wel dat de uitgever aan mijn twee eerste boeken meer heeft verdiend dan ik. Bij lage oplages zal het elkaar niet zoveel ontlopen wat uitgever en schrijver eraan overhouden, maar op een gegeven moment zijn alle opstartkosten gemaakt. Bij een hoge oplage wordt het natuurlijk wel echt verdienen.

'Maar mij gaat het toch vooral om mijn artistieke vrijheid. Ik ben niet goed in onderhandelen en ik vind het niet fijn in de vragende positie te zijn. Dat ben je als auteur bij een uitgeverij wel. Als je tijdens het maken van het boek bedenkt dat je eigenlijk een voorkant met afgeronde hoekjes wilt, dan moet je daarom gaan vragen. Mag het niet, dan word je al snel een zeurend kind - waarom niet? - en als het wel mag voelt het óók ongemakkelijk, alsof je aan divagedrag doet.

'Als ik straks iets wil dat duurder is dan eerst was afgesproken, dan kan ik dat gewoon doen. Mijn redacteur wordt er niet armer van, de drukker evenmin, ik kan zelf beslissen. Dat doe ik in het theater ook. Ik heb nu een voorstelling waarin ik met een héél dure microscoop door het land reis. Ik had kunnen kiezen voor een minder duur model, waarmee alles er ook minder mooi zou uitzien.'

Denk je dat andere schrijvers je gaan navolgen?

'Ik zit niet heel erg in wereldjes, zo ook niet in het schrijverswereldje, maar ik hoor wel van mensen met wie ik werk dat er interesse is: hoe doet ze dat dan? Voor veel schrijvers is het uitgeven van een boek een mysterieus proces.'

Jij bent al een bekende naam. Dat maakt uit.

'Zeker. Als je nog niets hebt gepubliceerd, en je hebt ook niet iets anders waardoor mensen weten wie je bent, dan heb je de uitgeverij denk ik altijd nodig. Het is een soort kwaliteitszegel. Bij een onbekend iemand die in eigen beheer een boek uitgeeft, denk je toch: hm. En je maakt kosten. Ik heb bijvoorbeeld een brochure laten drukken, heel ouderwets, en 500 boekhandelaren aangeschreven met een persoonlijke brief, waarna we hier met het gezin de enveloppen hebben zitten dichtplakken. Dat soort kosten haal je er bij een bepaalde oplage pas uit.'

Heb je al veel fouten gemaakt?

'Dat gaat zeker gebeuren. Die ervaring heb ik wel vanuit het theater: als je zelf iets produceert, gaat er altijd wat fout. Ik heb net een Facebookpagina voor De verwarde cavia aangemaakt met als titel 'Een boek uitgeven, hoe doe je dat?' Daar ga ik tips geven en over mijn ervaringen schrijven. Bijvoorbeeld dat het best veel werk is, zo'n boek uitgeven. En dat je vrij veel zelfvertrouwen moet hebben over wat je schrijft om het aan de man te kunnen brengen. Het voelt toch anders wanneer een uitgever zegt dat je boek zo fantastisch is.'

Zie je jezelf nu als uitgever?

'Daar twijfel ik een beetje over. Ik moest mezelf bij het Centraal Boekhuis wel als uitgever registrereren. Maar een uitgever is iemand die ook andermans boeken uitgeeft. Daar ben ik niet toe geneigd. Wat ik doe, is een boek uitgeven zonder uitgeverij. Het gaat mij echt om wat ik maak; ik wil gewoon schrijven en spelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden