Reportage

'Zelf bezit ik al meer dan tachtig beelden van mijn opa'

Hij is de kleinzoon en naamgenoot van de Amsterdamse beeldhouwer Hildo Krop ( 1884-1970 ). Van opa's werk is al veel verloren gegaan. V zag en hoorde hoe junior het erfgoed probeert te beschermen.

Stadsbeeldhouwer Hildo Krop werkt aan Vrouweljk naakt met lang golvend haar (1954-56). Beeld Johan Krop

Wie het duizelingwekkende oeuvre van de Amsterdamse stadsbeeldhouwer Hildo Krop overziet, begrijpt waarom experts het spoor onderhand bijster zijn. Het is onmogelijk om na te gaan met hoeveel monumenten, ornamenten, sculpturen en plateaus grootmeester Krop in de voorbije eeuw een stempel op het openbare leven heeft gedrukt. Laat staan dat in kaart valt te brengen hoeveel van diens pronkstukken geruisloos uit het straatbeeld zijn verdwenen. Dit jaar is het honderd jaar geleden dat Hildebrand Lucien ('Hildo') Krop aan de slag ging als de enige beeldhouwer die ooit deel uitmaakte van het hoofdstedelijke ambtenarenkorps - een functie waarin hij volhardde tot hij ruimschoots pensioengerechtigd na een hartaanval neerzeeg in zijn atelier. Geen andere sociaal-realistische kunstenaar voegde zich productiever naar de dogma's van de Amsterdamse School. Zijn heldenrol in het verzet bleek bevorderlijk voor zijn populariteit. Krop, zei Museum Kröller-Müller-directeur Bram Hammacher ooit, was 'de vruchtbaarste beeldhouwer die Nederland ooit heeft voortgebracht'.

Kleinzoon, naamgenoot en enig erfgenaam Hildo Krop jr. (57) herinnert zich dat hij bij opa op schoot kroop, maar vraag hem niet hoeveel van diens publieke repertoire in de loop der tijd verloren is gegaan. Het is in elk geval véél, misschien wel 10 procent, zegt hij. Voor haar gezaghebbende, onlangs opnieuw uitgegeven Monografie Hildo Krop (1992) traceerde kunsthistorica Emmy Lagerweij-Polak 92 publieke werken in Amsterdam, onder de toevoeging dat haar overzicht onvolledig was. 'Het zijn er inderdaad veel meer', zegt Krop junior. 'Alleen zelf al bezit ik meer dan tachtig beelden en beeldjes van mijn opa. Het is onmogelijk om alles in kaart te brengen. Er zijn replica's, veel werken bestaan uit meer dan één beeld.'

Stadsbeeldhouwer

Hildo Krop (1884-1970) werd opgeleid tot banketbakker. Na een cursus beeldende kunst in Londen, volgde hij les aan de Académie Julian in Parijs en studeerde hij beeldhouwen in Amsterdam. Hij assisteerde bij het in aanbouw zijnde Scheepvaarthuis (Prins Hendrikkade). Hierna werd hij benoemd tot 'stadsbeeldhouwer'. Zijn signatuur zie je op veel Amsterdamse panden en bruggen. Ook ontwierp hij monumenten, meubels, keramiek, glas en smeedwerk. Krop ligt begraven op Zorgvlied.

Na vier jaar gevonden

Vaak duikt een verloren gewaande schepping op, zoals het bronzen Schip in aanbouw uit 1959, dat vier jaar spoorloos was, maar vorig jaar plotseling een plaats kreeg in de binnentuin van het Amsterdamse architectuurmuseum Het Schip.

'Schitterend', mompelt junior als hij voor het eerst het 58 centimeter hoge object van alle kanten inspecteert. 'Ik kende dit niet. Waar komt het vandaan?'

'Van een school in Amsterdam West', zegt Ton Heijdra, Krop-expert en bedrijfsleider van Het Schip. 'Woningcorporatie Stadgenoot kocht dat gebouw van de gemeente en verhuurde het aan mensen die niet naar het kunstwerk omkeken. Het monument stond te verpieteren. Stadgenoot haalde het weg om te laten restaureren. Daarna stond het jarenlang te verstoffen bij de Kunstwacht in Delft.'

Kleinzoon Hildo Krop. Beeld Aurélie Geurts

Confrontatie met de overheid

Of neem het buitenbeeld Nimf (uit 1956), dat in 2004 bij de renovatie van het Marnixbad van de gevel werd gesloopt. 'Dat draaide uit op een pittige confrontatie met de overheid', zegt de kleinzoon van de stadsbeeldhouwer. 'Als erfgenaam wilde ik weten wat er met het beeld van mijn opa zou gaan gebeuren. Er kwam alsmaar geen antwoord, ik overwoog zelfs om de sloop stop te laten zetten. Wat zou gebeurd zijn als ik het erbij had laten zitten? Uiteindelijk kreeg ik de belofte dat het beeld zorgvuldig zou worden verwijderd en teruggeplaatst in de nieuwbouw. Die zorgvuldige verwijdering, daar stond ik bij. Maar van die terugplaatsing kwam tot dusver niets terecht.' Navraag leert dat het beeld zich in een opslagplaats van stadsdeel Centrum bevindt. Het zal weer aan de gevel van het sportcomplex komen, maar wanneer is niet bekend.

Loek van Vlerken, gefascineerd door beelden in openbare ruimten en beheerder van een site over Hildo Krop, ging op zoek naar een reliëf van luchtvaartpionier Albert Plesman, dat zich in een school aan de Marius Bauerstraat zou moeten bevinden. 'Toen ik daar aankwam, zag het er woest en ledig uit. De school was afgebroken', vertelt Van Vlerken. 'De gemeente kon me niet vertellen waar die Plesman was gebleven. Na lang zoeken trof ik het reliëf aan in een kantoortje van het ROC Amsterdam Airport in Hoofddorp. Ze hadden er geen idee van dat het om een werk van Krop ging. Nooit van gehoord. Enfin, die mensen zijn nu in elk geval geïnformeerd.'

Bij de renovatie van de voormalige Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat werd in 2007 het gedenkplateau weggehaald dat Krop ter nagedachtenis van in de oorlog omgekomen Joodse kooplieden maakte. Drie jaar geleden werd het in roestige staat opgediept uit een loods. 'Het kunstwerk hing boven een trappenhuis waar veel vrachtverkeer langs denderde. Om beschadiging te voorkomen, hadden we het weggehaald', zegt beheerder Martin Barends. In de daaropvolgende jaren raakte het reliëf in de vergetelheid, maar nu het is teruggevonden zal het volgens Barends opgepoetst en wel een plaats krijgen aan de wand van de hier te verrijzen Foodhallen. 'Althans, dat is het streven. Ooit. De herontwikkeling van dit complex neemt meer tijd dan voorzien.'

Het reliëf van vliegtuigpionier Albert Plesman. Beeld Loek van Vlerken

Spoorloos verdwenen

En wat te denken van het mysterieuze lot dat het zandstenen monument De vrijheid van de gedachte onderging? Vanaf 1951 torende het vanaf een zuil pontificaal uit boven de entree van de PTT-telefoniecentrale aan de Pieter de Hoochstraat. Boven de ingang van het gebouw hingen bovendien vijf reliëfs van Krop, maar die verdwenen spoorloos toen de dienst in 1995 naar Sloterdijk verhuisde. De vrijheid van de gedachte werd bij die verhuizing voor acht jaar opgeborgen in een depot, totdat het vanaf 2003 het daglicht weer aanschouwde. Aan de La Guardiaweg zetelde voorheen de PTT onder de nieuwe naam KPN in het grootste kantoorpand van Nederland. Maar in 2010 vertrok KPN weer . Het beeld bleef eenzaam achter op de stoep van het kolossale bouwwerk, dat vervolgens vijf jaar leegstond. Omdat KPN er geen belangstelling meer voor had, was het beeld in juni 2015 automatisch inbegrepen bij de deal waarbij de Omnam Investment Group eigenaar van het vastgoedcomplex werd. Omnam verkocht het beeld onlangs aan een particulier.

Kunst in de openbare ruimte valt niet onder de Monumentenwet. Er is geen landelijke instantie belast met toezicht. Als onzorgvuldig met een kunstwerk wordt omgesprongen, kan hooguit de maker of diens waarnemer zich beroepen op het auteursrecht. Tot de verzelfstandiging in 2006 hield het Stedelijk Museum toezicht op de kunstwerken die de straten en pleinen van Amsterdam sieren. Achteraf rijst de vraag of het verstandig was om het toezicht op sculpturen zoals die van Krop van het museum over te hevelen naar de Amsterdamse stadsdelen. 'Het is een rommeltje, ze doen maar wat, er is geen protocol waar ze zich aan moeten houden', verzucht een woordvoerder van het Stedelijk. 'Met moeite laten we dit voor wat het is.' Jeroen Schilt van het gemeentelijke Bureau Monumenten en Archeologie ziet de legendarische kaartenbak bij het Stedelijk nog voor zich. 'Doodzonde dat informatie over kunst in de openbare ruimte niet langer wordt gecoördineerd. We ervaren dit bijna dagelijks als een gemis.'

Doordat de vingers van Hildo Krop jr. in dezelfde stand staan als die van zijn grootvader, voelt hij direct of een aan de meester toegeschreven werk inderdaad door diens handen werd geboetseerd. 'Het is mijn morele plicht om op het behoud van dit erfgoed toe te zien', zegt hij, 'maar daarbij moet ik me beperken tot het deel van het oeuvre dat mijn opa in zijn hoedanigheid van stadsbeeldhouwer tot stand bracht. Als uit het voormalig hoofdkantoor van de Nederlandse Bioscoopbond een oorlogsgedenkteken van zijn hand verdwijnt, zoals is gebeurd, sta ik machteloos. Ik kan protesteren en roepen dat het een schande is, maar feitelijk heb ik niet het recht om me ermee te bemoeien. Met privébezit mogen mensen doen wat ze willen.'

timswings.nl/hildokrop/

Het beeld De vrijheid van de gedachte aan de La Guardiaweg. Beeld Loek van Vlerken

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden