ColumnSylvia Witteman

Zelden was ik zo verliefd op een Everyman als op Sander Kollaards lieve, goeie, middelbare Henk

In één week las ik twee boeken van vaderlandse makelij en die waren, wonder boven wonder, nu eens allebei voortreffelijk. Muidhond (Inge Schilperoord, 2015), over een geesteszieke jongeman en een stervende vis, en Uit het leven van een hond (Sander Kollaard, 2019), over de stervende hond van een gezonde man van middelbare leeftijd.

‘Herinnering is als een hond die gaat liggen waar hij wil’, schreef Cees Nooteboom eens. Henk van Doorn, alleenstaand verpleegkundige van 56, komt er op een zomerse zaterdag achter dat zijn hond Schurk niet lang meer te leven heeft. Hij wordt daardoor, zoals dat heet, geconfronteerd met zijn eigen sterfelijkheid. De zieke hond maakt de ene na de andere herinnering bij hem los. Op die éne zaterdag gebeurt er zo veel ontroerends in het heden, het verleden en zelfs in de toekomst, alles zeer levensecht, in een stijl die getuigt van grote doch bescheiden eruditie en ingehouden humor; ja, Henk is een doodgewone man, die te veel lekkere kaasjes koopt terwijl hij al aan de dikke kant is, die zich daarom schuldig voelt, die zijn lievelingsboek (Kees de jongen!) koopt voor zijn jarige lievelingsnichtje Rosa (!) en die te veel drinkt op het feestje van zijn broer, waar hij zich onder de avances van een ‘keramiste’ uitworstelt:

‘Ze maakt vazen die gestileerde vrouwenlichamen voorstellen, een verbeelding van Moeder Aarde, als Henk het goed begrijpt. Ze heeft het hem wel eens uitgelegd, in een gesprek dat verliep als een terminale ziekte, ondraaglijk en met een fatale afloop, namelijk Henks voornemen om nooit meer een woord met haar te wisselen.’

Daarna valt Henk met zijn mooie, 17-jarige nichtje in slaap op haar bed, godlof nu eens zonder dat het uitloopt op misbruik of andere obligate ellende, nee, zelfs van broeierigheid is geen sprake; gewoon alleen maar een warme verstandhouding tussen een oom en een nichtje.

Zo verliefd op een overduidelijke Everyman ben ik maar twee keer eerder geweest: op John Updikes Rabbit Angstrom, en op Kees de jongen. Henk ís eigenlijk, in al zijn ‘Henkerigheid’, Kees de jongen. Een middelbare, hedendaagse Kees, een fijnerd, een lieverd, vol levenslust tegen de klippen op. Uit het leven van een hond is een heerlijk meeslepende eenhaps-Ulysses.

Dat kwam wel van pas, na dat boek over die zieke jongeman, Jonathan, die zo graag beter wil worden. Ook in dat boek is het zomer, zomer in een kleine kustplaats. Klamme hitte, brandende zon, druipend zweet, dorre struiken. Ook Jonathan heeft herinneringen. Aan het kleine meisje Betsy, bijvoorbeeld. ‘Met haar net iets te grote onhandige hoofd dat altijd lichtjes schudde. Haar ronde gezicht, haar lieve lach. Haar mond die altijd een beetje openhing.’

Er is, uiteraard, iets ‘gebeurd’ met Betsy, maar nu is Jonathan weer uit de gevangenis. En hij is vastbesloten dat er niet nóg eens zoiets mag gebeuren. Maar ja, daar is het 9-jarige meisje Elke. ‘Haar neusvleugels beefden. De middagzon bescheen haar wangen van opzij en zo zag hij pas goed hoe zacht haar huid was (…). Blijf daar maar staan, zei hij in gedachten tegen haar, niet te dichtbij.’

Om zijn toenemende onrust te bezweren leest hij telkens weer in het werkboek dat hij van zijn psycholoog heeft gekregen. ‘Hij las verder, de laatste zinnen herhaalde hij steeds opnieuw: ‘Het is niet de persoon van de pleger die slecht is, maar het zijn de daden die grensoverschrijdend zijn. Die daden leren we hier te beheersen.’’

Ja, dat hoop je dan maar, als lezer, maar je houdt je hart vast. En dan die grote, langzaam stervende vis in dat veel te warme aquarium. Verschrikkelijk.

Nee, daarna kwam die goeie Henk  met zijn kaasjes – als geroepen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden