Zeitoun

Van reddende engel naar terrorist

Terwijl oude mensen stierven op de zolders van ondergelopen huizen, maakten opgefokte politieagenten zich zorgen over een potentiële terrorist in een kano.

Een kano was begin september 2005 het beste vervoermiddel in New Orleans. Abdulrahman Zeitoun, een Syrisch-Amerikaanse aannemer met een groot hart, wist dit als geen ander. Hij was opgegroeid aan de Middellandse Zee; de afstammeling van generaties vissers, kapiteins en een grote broer die gold als de beste zee-zwemmer ter wereld.

Zeitoun was een van de mensen die vier jaar geleden vrijwillig in de stad bleef toen de orkaan Katrina op 29 augustus kwam, gevolgd door dodelijke overstromingen. Zijn vrouw Kathy was gevlucht met de kinderen. Maar de onder klanten en kennissen geliefde Zeitoun bezat tal van panden die hij verhuurde. Hij wilde zijn eigendom en de stad niet in de steek laten.

De storm zelf viel mee, vond Zeitoun, net als veel stadsgenoten die wel wat natuurgeweld gewend waren. Toen begaven de dijken het. Zeitoun twijfelde niet en sprong in zijn kano.

Hij redde mensen, bracht water en eten aan gestrande buren en hongerige honden. 'Zeitoun was sterk', schrijft Dave Eggers in zijn verwoestend mooie boek Zeitoun. 'Hij had nog nooit zo'n gevoel van urgentie en vastberadenheid gehad. (...) Er was een reden, wist hij nu, waarom hij was achtergebleven in de stad. Hij had zich gedwongen gevoeld om te blijven, door een kracht die hij niet kende. Hij was nodig.'

De eerste helft van dit zonder opsmuk geschreven non-fictie boek heeft iets van een sprookje. Het is genieten van de doelbewust peddelende Zeitoun en zijn goedheid.

De magie van de succesvolle immigrant in zijn kano gaat aan diggelen wanneer het overheidsfalen Zeitoun bereikt. Abrupt maakt Eggers de draai van multiculturele feelgood story naar vernederende nachtmerrie.

Met drie achtergebleven vrienden wordt Zeitoun opgepakt door een groep zwaarbewapende agenten en soldaten.

De stad is van een anarchistisch rampgebied veranderd in een de facto politiestaat; ook journalisten werden destijds benaderd door argwanende militairen met de hand op de trekker van hun semi-automatische geweren. In die sfeer wordt de moslim Zeitoun zonder aanklacht vastgezet in een snel gebouwde openluchtgevangenis naast het station.

Hij weet niet waarvan hij wordt beschuldigd. Hij kan zijn vrouw niet bellen. Kathy, met de kinderen in Arizona aanbeland, wordt gaandeweg radeloos omdat ze niet weet of haar man nog leeft.

Na dagen in een isoleercel, na beschamende fouilleringen, getreiter en referenties aan zijn uiterlijk en geloof, breekt Zeitoun. 'Hij was nu een man in een kooi', schrijft Eggers. 'En dat zou hij misschien altijd blijven, verstopt, niet langer een onderdeel van de wereld.'

De details die de auteur heeft opgediept, maken dit boek tot een meesterwerk. In de postmoderne romancier Eggers bleek een verslaggever van het zuiverste water schuil te gaan, een observator met een gouden pen.

De goudvissen die Zeitoun bevrijdt uit hun aquarium wanneer het water is gekomen; de typeringen van de stank in New Orleans, die Eggers 'luidruchtig' noemt; de immigrantentaal en de humor van Zeitoun - dit alles is meeslepend. Zeitoun is al bijna een Hollywood-film.

Op een dieper vlak is het boek een aanklacht. Het was voor bezoekers in die eerste dagen duidelijk dat het bestuur van de stad, de staat Louisiana en het land grandioos faalden. Wat Eggers vertelt, voegt een dimensie toe aan de gezagscrisis: onschuldige mensen werden in rechteloze, Guantánamo Bay-achtige complexen vastgehouden.

Terwijl oude mensen stierven op de zolders van ondergelopen huizen, maakten opgefokte politieagenten zich zorgen over een potentiële terrorist in een kano. Gerechtigheid bestond niet meer in deze Kafka-achtige schemer.

Zeitoun is allang vrij en onschuldig verklaard. Hij woont weer in New Orleans. Maar de littekens op zijn ziel helen tergend langzaam, schrijft Eggers.

De a

uteur waarschuwt dat Zeitoun geen alomvattend boek over Katrina poogt te zijn. Maar dat is het in zekere zin wel. Eggers' kracht zit in de eenvoud. Kalm richt hij een schijnwerper op de schande van New Orleans door het wonderbaarlijke verhaal van één man te vertellen. Het valt te hopen dat het - door zulke verhalen door te geven - niet nog eens gebeurt. Maar wie destijds getuige was, kan niet anders dan beseffen dat het mogelijk blijft.

De bezoeker van de spookstad herinnert zich de dieren. Achtergelaten, verwilderd en hongerig bevolkten zij huizen en daken.

Eggers beschrijft hoe Zeitoun zich opwerpt als de beschermengel van vier honden. Eerst houden ze hem wakker. Hij spoort ze op en houdt ze in leven met mineraalwater en vlees uit zijn vrieskist.

De band tussen man en dier wordt hecht; een symbool voor het goede en rechtvaardige waar de hoofdpersoon in geloofde.

Daarna wordt de lezer opgeslokt door Zeitouns boze droom en vergeet hij de honden. Maar Eggers brengt ze terug na hun dood. In die passage wordt de schijnwerper verblindend, een illustratie van alles dat misging: 'De honden lagen vlak onder de vensterbank, een wirwar van ledematen, de koppen naar de hemel gericht, alsof ze wekenlang hadden gewacht, op hem.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden