Zeg maar dag tegen de online stembus

In weinig landen heeft de overheid de waarheid over stemcomputers zo hardnekkig ontkend als in Nederland, heeft Herbert Blankesteijn ondervonden....

Als je alle feiten op een rij zet die in nog geen anderhalf jaar door de actiegroep ‘Wij vertrouwen stemcomputers niet’ boven tafel zijn gehaald, vraag je je af in wat voor bananenrepubliek je bent beland. Nadat de commissie-Korthals Altes staatssecretaris Bijleveld zover had gekregen de Nederlandse stemcomputers buiten gebruik te stellen (Binnenland, 28 september), heeft de Voorzieningenrechter de goedkeuring van deze apparaten vernietigd.

Dat verkiezingen met stemcomputers niet controleerbaar waren, kon een leek vaststellen. Dat gebeurde op deze pagina al in april 2004. Maar dat geautomatiseerde verkiezingen in Amsterdam 3 euro per stem duurder waren dan stemmen op papier (de eerste primeur van de actiegroep), was toch een verrassing.

Verder bleken de verkiezingen aan enkele commerciële bedrijven uitbesteed. Eén van deze bedrijven durfde de overheid te chanteren met zijn sleutelpositie: koop ons of we geven er de brui aan, werd op zeker moment gemaild. De keuringen bleken een wassen neus: er werd getest op vochtbestendigheid, maar niet op de mogelijkheid van fraude. Stemcomputers werden onbeveiligd opgeslagen. De machines van Nedap waren verouderd en fraudegevoelig. Het stemgeheim bleek niet gewaarborgd.

Het ministerie van BZK reageerde met rookgordijnen. De actiegroep werd bedankt voor het ‘waardevolle werk’, maar mocht het andere type stemcomputer (Sdu NewVote) niet onderzoeken. Het ministerie focuste op het stemgeheim, een bijzaak in de structurele problemen rond de stemcomputers. Met knip- en plakwerk, zowel aan de regels als aan de apparatuur, werd gepoogd de wrakke computers in bedrijf te houden.

Overal ter wereld hebben overheden zich ondeugdelijke stemcomputers laten verkopen. Maar elders heeft de overheid adequater gereageerd dan hier. In Californië bijvoorbeeld werden vier merken stemcomputers aan onafhankelijke deskundigen ter beschikking gesteld. Ze vielen alle genadeloos door de mand. Zo’n onderzoek, het enig juiste, heeft de Nederlandse overheid niet aangedurfd.

Het kán dus wel, een overheid die de eigen fouten onder ogen ziet. ‘Wij vertrouwen stemcomputers niet’ heeft alles zelf moeten doen, daarbij uit alle macht tegengewerkt door het ministerie van BZK. Voor de toekomst wordt nu gedacht aan een stembiljet dat met potlood wordt ingevuld en daarna elektronisch gescand. Maar zo’n scanner is weer een stemcomputer, waarbij de stem wordt ingevoerd door het tegen het licht houden van een stuk papier. Ook dat apparaat moet voldoen aan redelijke eisen: de werking moet openbaar zijn en bestand tegen fraude, ook van binnenuit. De overheid moet alle kennis over de digitale verkiezingen zelf in huis hebben en moet vragen daarover kunnen beantwoorden zonder gebruik van de dooddoener: ‘Vertrouw ons nou maar.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden