Zeg, hoe staat het met de protestsong tegenwoordig?

Of vindt het engagement in deze tijd op een andere manier zijn weg? De Kleine Komedie onderzoekt het in een voorstelling met columns en vooral veel liedjes.

Paul de Munnik tijdens try-out van de voorstelling Want er komen andere tijden. Beeld Aurélie Geurts

Een cabaretier die met een gitaar om zijn nek de barricaden op gaat, een vertrouwd beeld in de jaren zestig en zeventig, is dat niet hopeloos ouderwets? Veertig jaar geleden probeerden Freek de Jonge en Bram Vermeulen met hun Bloed aan de paal-programma te voorkomen dat het Nederlands voetbalelftal deelnam aan het WK'78 in Argentinië. Maar waar zijn in de onzekere tijden van nu nog de protestliederen?

Het driedaagse programma Want er komen andere tijden in het Amsterdamse cabarettheater De Kleine Komedie stelt deze en andere vragen aan de orde. Cabaretiers, zangers en opiniemakers als Paul de Munnik, Jenny Arean en Theo Nijland buigen zich over het protestlied. Cabarethistoricus Jacques Klöters schetst de geschiedenis van het protestlied, er zijn columns van mediaondernemer Derk Sauer en schrijver Désanne van Brederode, maar vooral is er veel muziek.

Klassiekers van Bob Dylan en de Duitse protestzanger Wolf Biermann komen voorbij in een nieuw jasje, maar onder anderen De Munnik, Nijland en cabaretier Nathalie Baartman schreven ook nieuwe liedjes.

'We hopen dat het publiek lekker bevlogen en strijdbaar de zaal uit komt. Dat je denkt: engagement is zo gek nog niet', zegt zanger en componist Theo Nijland, die samen met Kleine Komedie-directeur Vivienne Ypma het initiatief nam tot de reeks voorstellingen. Ypma: 'Het idee ontstond kort na de verkiezing van Donald Trump, met onze eigen Tweede Kamerverkiezingen nog voor de boeg. Wij dachten: nu onze vertrouwde waarden worden aangetast, is het spannend te kijken hoe cabaretiers en liedjesschrijvers daarop reageren.'

Nijland (63) en Ypma (58) benadrukken dat hun programma geen oproep aan cabaretiers is weer ouderwets protestliedjes te gaan schrijven. Nijland: 'Het is ook geen aanklacht. Ik weet dat veel jonge theatermakers zich juist heel bewust bezighouden met thema's als milieu en klimaatverandering.'

'Onze avond is meer bedoeld als onderzoek: hoe was het vroeger en wat hebben we nu?', zegt Ypma. 'Klassieke protestliederen, waarmee de energie binnen de eigen groep wordt gebundeld met een politiek doel, worden niet meer gemaakt in de kleinkunst. Maar er zijn wel veel cabaretiers die maatschappelijk geëngageerd theater maken. Alleen is de vorm veranderd. Engagement is nu meer beschouwend en ironisch geworden, de cultuur heeft zich daarin ontwikkeld. Een zanger zingt niet meer letterlijk 'Je mag niet slaan', maar vertelt over een man die geslagen wordt. De luisteraar mag daar zijn moraal uit halen.'

'Ik vind dat ik altijd geëngageerd ben in mijn liedjes, maar wel op mijn eigen, bespiegelende manier', zegt Nijland. 'Het voelt niet als proteststem, maar zet hopelijk wel aan tot nadenken. In mijn lied Laat mij even gelukkig zijn, snijd ik het dilemma 'helpen of niet?' aan. Als een Syrische familie voor mijn deur staat, laat ik ze dan binnen of zeg ik 'Sorry, ik ben te druk, ik moet nog allemaal muziek componeren'?'

Want er komen andere tijden past in het profiel van De Kleine Komedie als theater voor cabaret met inhoud. Directeur Ypma: 'Veel cabaret is puur amusement. Prima, maar daarvoor zijn wij niet het beste podium. Als ik het hele cabaretaanbod overzie, is André Manuel duidelijk een maatschappijkritische cabaretier. Maar Sanne Wallis de Vries, Daniël Arends en Patrick Laureij zijn goede voorbeelden van cabaretiers die dat minder direct benoemen, terwijl ze wel inhoudelijk en geëngageerd zijn. Het gaat ook om geloofwaardigheid. Er zijn cabaretiers van wie ik denk: je zingt nu een maatschappijkritisch liedje over vluchtelingen omdat je denkt dat dat nu hoort, maar het komt niet uit je hart.'

Want er komen andere tijden, regie Eva Bauknecht, van 27 t/m 29/9 in De Kleine Komedie in Amsterdam.

Bob Dylans oerprotestlied

De voorstelling is vernoemd naar het oerprotestlied van Bob Dylan, The Times They Are a-Changin' uit 1964. Dylans tekst over een nieuwe generatie die strijdt voor verandering, werd het protestlied van de Amerikaanse hippie- en burgerrechtenbeweging. In De Kleine Komedie wordt het lied, in de Nederlandse vertaling van Lennaert Nijgh, gezongen door de voltallige ploeg deelnemende artiesten.

Bob Dylans oerprotestlied

De voorstelling is vernoemd naar het oerprotestlied van Bob Dylan, The Times They Are a-Changin' uit 1964. Dylans tekst over een nieuwe generatie die strijdt voor verandering, werd het protestlied van de Amerikaanse hippie- en burgerrechtenbeweging. In De Kleine Komedie wordt het lied, in de Nederlandse vertaling van Lennaert Nijgh, gezongen door de voltallige ploeg deelnemende artiesten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden