Zeezwijgen

Liefde in tijden van oorlog

Wineke de Boer

Nicol Ljubic roert grote vragen aan in zijn subtiele roman.

Wat vermag de liefde tegenover een bloedige oorlogsgeschiedenis? Die vraag, en niets minder, is de inzet van de roman Zeezwijgen van de Duits-Kroatische Nicol Ljubi¿ (1971).

Zo bombastisch als zijn thematiek mag klinken, zo omzichtig is de auteur in deze roman te werk gegaan. Zowel de liefde als de oorlog komt slechts indirect aan de orde. De liefde via herinneringen, de oorlog via getuigenissen. Robert, een jonge Duitse historicus, bezoekt het Internationaal Strafhof in Den Haag. Hij zit op de tribune tijdens het proces tegen de Serviër Zlatko Šimi¿.

Meteen is duidelijk dat Robert daar niet uit historische belangstelling zit. Zijn gedachten dwalen af naar de studente op wie hij tien maanden eerder verliefd is geworden in Berlijn. Ana heet ze, ze is in Servië geboren. Ze zien elkaar al een week of drie niet meer. Robert hoopt dat de strafzaak hem iets zal leren over haar en over haar geschiedenis.

Het was de Balkanoorlog die een wig dreef tussen hem en Ana. Ze trok zich terug en reageerde vijandig als hij haar ernaar vroeg. 'Soms heb ik het gevoel dat Serviërs, Kroaten en Bosniërs uitsluitend door de oorlog worden gedefinieerd (. . .) Wie heeft wat gedaan? Wie heeft schuld?'

Ljubi¿ heeft Roberts gedachten en de gebeurtenissen in Den Haag mooi met elkaar verweven. Het richtsnoer dat hij bij het schrijven moet hebben gehad, blijft nagenoeg onzichtbaar: je ziet alleen het resultaat ervan.

Nu, op zoveel kilometer afstand, begint Robert iets van haar onrust en vijandigheid te begijpen. Maar wat hij niet kan begrijpt, is waarom ze hem niet eerder in vertrouwen nam. Die vraag laat ook Ljubi¿ onbeantwoord. De uitspraak in het proces tegen Šimi¿, waarmee de roman eindigt, maakt de zaken alleen maar gecompliceerder.

Liefde is wellicht het enige antwoord op oorlog. Maar zelfs liefde is soms niet genoeg; dat is de les die Robert moet leren. Het zijn grote woorden. Grote woorden die Nicol Ljubi¿ zelf in zijn subtiele vertelling niet nodig heeft.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden