Theaterrecensie Zeeland Nazomerfestival

Zeeland Nazomerfestival is geen vrolijke boel, maar theater over onderwerpen die ertoe doen

Het is bepaald geen vrolijke boel op het Zeeland Nazomerfestival, dat dit jaar een zwaarmoedig en gedurfd programma presenteert. Het ZNF onderscheidt zich met theater over thema’s die ertoe doen, op markante locaties. 

Scene uit De Blinden. Beeld Io Cooman

‘Zo veel als de vluchteling in onze voorstellingen zit, zo weinig zit hij in ons hoofd. Wij raken eraan gewend, kijken de andere kant op en weten soms niet eens dat er ook in Zeeland azc’s zijn.’ Dat zei Henk Schoute, directeur van Theaterproductiehuis Zeelandia, vorige week bij de opening van de achttiende editie van het Zeeland Nazomerfestival (ZNF). De aanwezigheid van vluchtelingen en asielzoekers in de provincie sloot in zijn optiek goed aan bij de drie grote voorstellingen die dit jaar het hoofdprogramma van het ZNF vormen. De Blinden gaat over mensen op zoek naar houvast en geborgenheid, in Winterreise wordt stilgestaan bij de gruwel van de oorlog – van de Eerste Wereldoorlog tot aan Syrië – en Wiek van Boukje Schweigman ten slotte is bewegingstheater over de afgesloten mens in gevecht tegen oerkrachten.

Het is bepaald geen vrolijke boel in Zeeland dit jaar. Zo’n nogal zwaarmoedig programma is gedurfd en gaat lijnrecht in tegen veel theatervermaak op zomerfestivals elders in het land. Maar juist daarin onderscheidt het ZNF zich: avondvullend theater over onderwerpen die ertoe doen, op markante locaties die niet altijd even gemakkelijk te bereiken zijn. Smalle trappen, duistere bospaden en gevaarlijke afstapjes vallen de bezoekers ten deel.

Scene uit De Blinden. Beeld Io Cooman

Dat gezegd hebbend, bleek de openingsproductie De Blinden (1890), naar een tekst van de Vlaamse schrijver en Nobelprijswinnaar Maurice Maeterlinck, loodzwaar, vol duistere metaforen en ernstige muziek. Het resulteerde in een minimalistisch klankspel, met ten slotte een lange epiloog over de desolate, zoekende mens. Deze productie van LOD muziektheater uit België, in regie van Josse De Pauw en met muziek van Jan Kuijken, wordt gespeeld bij de oude stadswallen van Veere, destijds gebouwd in opdracht van Napoleon.

Het openingsbeeld is indrukwekkend: een groep blinde, dolende personages zoekt tastend en schuifelend naar houvast in het uit rotsblokken bestaande toneelbeeld. De performers zijn bijna allemaal zangers van het beroemde Collegium Vocale Gent. Maeterlincks tekst wordt op de wand van de stadswal geprojecteerd en is overgezet naar een lange klaagzang, op repetitieve muziek. Kernzin daarin is: ‘Men moet kunnen zien om te kunnen huilen’ en verder gaat het vooral over: waar zijn wij, wie zal ons leiden, waar is onze gids, de grote ziener?

Het is niet al te moeilijk in deze groep blinden de vluchtelingen van nu te zien. Maar dat is dan ook meteen het probleem: verder dan dat en de bewondering voor de zangtechnische kwaliteiten van het Collegium Vocale Gent kom je niet. Uiteindelijk komt de man die de hele tijd bovenaan de rots staat (de gids, de ziener, gespeeld door Josse De Pauw) naar beneden en begint aan zijn slotmonoloog, geschreven door acteur Tom Jansen. Genot en pijn, daar heeft hij het over, en over hoop.

Het is maar helemaal de vraag of dit soort muziektheater tot andere, diepere gedachten leidt over de vluchtelingen in de eigen achtertuin. Goede bedoelingen te over, toegankelijkheid te kort.

Winterreise

Scene uit Winterreise. Beeld Io Cooman

‘Niets geeft meer het gevoel van leegte dan domheid.’ Die tekst van Ödön von Horváth uit zijn Geschichten aus dem Wiener Wald (1931) staat in grote neonletters prominent op de muur van Fort Ellewoutsdijk, in de Zak van Zuid-Beveland. Het is zonder meer de fraaiste locatie die het ZNF de afgelopen jaren heeft ontdekt. Hier wordt Winterreise naar de liederencyclus van Schubert opgevoerd, in een montagevoorstelling over oorlog, geweld, gruwel en hoop. De weg ernaartoe, over een smalle dijk, is overweldigend: aan de ene kant de blinkende Westerschelde, aan de andere de kerktoren van Ellewoutsdijk. Zeeland: altijd water, altijd kerktorens.

Niek Kortekaas bedacht en regisseerde dit indrukwekkend muziektheater met een sopraan (Els Mondelaers), twee actrices (de poëtische Mieke De Groote en de stijlvolle Simone Milsdochter), een beeldend kunstenaar (Piet Dieleman) en een accordeonist (Gwen Cresens). Voor de gelegenheid is Schuberts muziek omgezet voor accordeon en dat werkt fantastisch. Dieleman maakt tijdens de voorstelling met kalk en stro verwoeste landschappen, en over de volle breedte van het speelveld hangen beschilderde doeken met prikkeldraad en oorlogstaferelen. Het is allesbehalve opwekkend wat hier wordt getoond, maar de gekozen fragmenten uit boeken, brieven en verslagen bieden ook inzicht in de kracht van de mens beproevingen te weerstaan en door te gaan.

Scene uit Winterreise. Beeld Io Cooman

Als toegift zingt de sopraan Bachs Erbarme dich, en er wordt soep uitgedeeld. Op de donkere tocht langs de dijk terug naar de bewoonde wereld wordt de Westerschelde beschenen door de maan en in de kerktoren is intussen de klok verlicht. Er is nog tijd.

De Blinden

De Blinden, naar Maurice Maeterlinck door LOD muziektheater, regie Josse De Pauw, muziek Jan Kuijken. Gezien 21/8, stadwallen Veere. Daar nog t/m 1/9. ***

Winterreise

Winterreise, naar Schubert, regie Niek Kortekaas, tekstbewerking Alex Mallems. Gezien 22/8, Fort Ellewoutsdijk. Daar nog t/m 1/9. *****

Wiek

De derde grote locatieproductie dit jaar in ZNF is de voorstelling Wiek van Boukje Schweigman, een reprise van het stuk uit 2009. Dit keer wordt dit bewegingstheater gespeeld in een windmolenpark bij Neeltje Jans. 
Naast theater is er dit jaar ook een reeks concerten georganiseerd op het Abdijplein in Middelburg. Optredende artiesten daar zijn onder anderen Douwe Bob en Jacqueline Govaert, en als afsluiting is er een concert van Chef’Special.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.