Zee van chroom

Deze rubriek belicht wekelijks alledaagse dingen met een kunstblik. Vandaag: de fietsflat...

De gebruikers lopen achteloos in en uit, maar de buitenlandse toeristen weten beter: hier, aan de westkant van het Centraal Station in Amsterdam, staat iets bijzonders, iets dat je in hun biotoop niet aantreft. Ze wijzen met verbazing op hun gezicht, ze stellen hun camera’s scherp, de rug zelfs gekeerd naar Cuypers’ sierlijke creatie. Merkwaardig toch, die natiebreed omarmde manier van voortbewegen in Holland. Maar ook: kijk de najaarszon toch eens fonkelen op die bijna onafzienbare zee van chroom.

Altijd gedacht dat het een bouwwerk was dat door ambtenaren van Openbare Werken in enkele verloren middagen is ontworpen en vervolgens uit de inhoud van Meccanodozen handig in elkaar is geschroefd – 100 meter lang, 14 meter breed, drie verdiepingen hoog – als een tijdelijke oplossing voor het tekort aan stallingsgelegenheid bij het station. Maar de constructie komt van een heuse tekentafel, die van VMX Architecten, en was in 2001 genomineerd voor de NAi Architectuurprijs.

Dus toch: installatiekunst. De fietsflat bij CS is een heuse environment. Lees maar welke kenmerken Tine Wilde, filosoof en beeldend kunstenaar aan de Universiteit van Amsterdam, voor het genre hanteert. Kunst en leven worden geïntegreerd ‘ver buiten de traditionele kunstpraktijken’. De waarnemer observeert niet alleen, maar heeft ook de rol van ‘een actief bewegend element dat een betekenisvolle interactie met de dingen aangaat, op dát moment, op díe plaats.’ ‘Tegelijkertijd is het de bedoeling dat hij er van een bepaalde afstand naar kan kijken (...) en over zijn handelingen en houding ten opzichte van die installatie kan reflecteren.’

Dat kan allemaal, in de fietsflat. Wat zegt het over jezelf als je altijd op zoek gaat naar de dichtstbijzijnde mogelijkheid je rijwiel weg te zetten? Of ben je een gewoontedier dat steevast zo’n beetje dezelfde plek kiest? Zijn het zorgzame types die hun rijwiel bij voorkeur overdekt plaatsen? Zijn het de gemakzuchtigen die hun fietsen tussen de exemplaren proppen die wel in de gootjes staan geparkeerd? Heb ik een anarchistische inborst als ik mijn fiets plaats bij het bordje ‘hier geen fietsen plaatsen’? De fietsflat ontregelt, confronteert, stelt vragen. Ziedaar de echo van erkende installatiekunstenaars als Kurt Schwitters, Joseph Beuys, Allan Kaprow.

Wat nog even wringt is de voorwaarde van tijdelijkheid die filosoof/kunstenaar Wilde vraagt. De fietsflat zou dit jaar tegen de vlakte gaan, maar vooralsnog is geen sloopdatum vastgesteld; wat in Amsterdam het stempel tijdelijkheid krijgt, betekent vaak gewaarborgd voortbestaan.

Afgezien van een blik in het binnenste van de waarnemer/gebruiker worden meer zintuigen geprikkeld. Er klinkt soms een onheilspellend ‘doenk’ als de ijzeren platen die de verdiepingen vormen na belasting weer terugveren. En eenmaal buiten, aan de kop van de flat, komen pregnante geuren uit het pissoir. Ook nogal confronterend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden