Profiel Kiernan Shipka

Ze was dat schattige meisje in Mad Men, nu is ze een heks. Maar wat voor een!

De Amerikaanse Kiernan Shipka was 6 jaar toen ze doorbrak als Sally Draper in Mad Men. Nu is ze 19 en een volwaardig actrice. 

Beeld Arianna Lago / Evening Standard
Sally Draper Beeld RV

Ze is 6 jaar. Het is haar eerste dag op de set. Ze heeft een doorzichtige plastic stomerijzak over haar hoofd getrokken, omdat ze astronaut wil spelen. Ze wordt betrapt door haar moeder die haar dreigend toevoegt dat er wat zwaait als ze de kleren uit die zak op de grond terugvindt. Het meisje rolt met haar ogen, vanachter het plastic. Dat rollen met die ogen is alles al, voelt al als een hele wereld. Of denken we dat nu alleen maar, omdat we weten wat er nog gaat komen?

Het is de geboorte van Sally Draper, dochter van Don en Betty Draper, het stel dat centraal staat in de televisieserie Mad Men (2007-2015), onlangs door de New York Times gekozen tot ‘een van de beste twintig televisiedrama’s sinds The Sopranos’. De scene met de plastic zak zit in de tweede aflevering van het eerste seizoen: Ladies Room. En veel beter gaat de relatie tussen moeder en dochter niet worden, wel eindeloos complexer.

Kiernan Shipka is de naam van de jonge actrice. Ze is pas zes hè? En ze staat – of ligt - dan al jaren voor de camera. Ze is met vijf maanden een baby in het ziekenhuisdrama ER en ze is een veelgevraagd baby- en kleutermodel ; en in dat zelfde decennium wint ze als lid van de vaste cast van Mad Men al een Screen Actors Guild Award, twee jaar op rij. Ze krijgt les op foto en filmsets en noemt zichzelf een ‘kleuterklas-drop out‘.

Mad Men is een serie over de Amerikaanse reclamewereld van de jaren vijftig en zestig en over de emotioneel kreupele mensen die deze wereld bevolken. De zon in dit universum is Don Draper (Jon Hamm), een man met een geheime identiteit, die in de loop van zeven seizoenen een hele serie aan vrouwen en collega’s, bureaus en producten aan zich voorbij ziet trekken, totdat de tijd hem definitief lijkt te hebben ingehaald en hij als een dinosaurus over een stervende aarde zwalkt. Dochter Sally lijkt de enige te zijn die hem echt ziet; die dwars door hem heenkijkt.

De rol van Kiernan begint als een vrij typische kinderrol – korte optredens die ons er aan helpen herinneren dat Don en Betty een gezin hebben en rampzalige ouders zijn. Scenes waar de volwassen acteurs, oneerbiedig geformuleerd, ‘omheen’ spelen. Maar al snel werd het opmerkelijke talent en haar vermogen een scene te ‘stelen’ (zie de rollende ogen in de stomerijzak) opgemerkt: Sally Draper werd een volwaardige rol en uiteindelijk een van de emotionele pijlers waar de serie op rustte. Het kind als de laatste ondersteuning van de ruïne die haar ouders van hun eigen leven te hebben gemaakt. Ondertussen werd haar broertje Bobby door acht verschillende jonge acteurs gespeeld – om maar aan te geven hoe uitzonderlijk het is dat een voormalig peutermodel tot een volwaardig actrice uitgroeit.

Sally Draper kreeg nogal wat op haar pad, in haar jonge leven. Bij twee gelegenheden betrapt ze volwassenen op overspelige sex (eenmaal haar vader, natuurlijk); een keer wordt ze een slaapfeestje uitgegooid omdat ze betrapt wordt op masturberen (haar moeder roept dat haar vingers er afgehakt moeten worden en stuurt haar op therapie); ze heeft paniekaanvallen, woedeaanvallen (als de volwassenen onbewogen blijven als een monnik zichzelf op televisie in brand steekt) en ze slaakt de luidste gil in de televisiegeschiedenis als haar vader kaartjes voor The Beatles in Shea Stadium heeft bemachtigd. Ze vernielt de koffer van haar vader, omdat ze niet wil dat hij (weer) op reis gaat. Hij is woedend en zegt dat hij haar zakgeld gaat inhouden. Met betraande ogen kijkt ze op en zegt ‘Ik heb geen zakgeld’. Natuurlijk, de scene moet zo geschreven worden, maar wordt hier door de jonge actrice hartverscheurend leven ingeblazen.

Kiernan Shipka als Sally Draper Beeld Michael Yarish/AMC

Voor aanvang van de opnames voor elk seizoen sprak scenarioschrijver Matthew Weiner met Erin Shipka, de moeder van Kiernan. ‘Ik vertelde haar alles wat er met Sally ging gebeuren,’zei Weiner, er aan toevoegend dat moeder Erin weliswaar vetorecht had, maar daar nooit gebruik van maakte. ‘We wilden van haar geen fake tv-kind maken’. De jonge actrice werd in de rol van Sally langzamerhand het middelpunt van een zeer getroebleerde wereld, met een steeds scherpere blik. Maar ze werd ook in bescherming genomen. De dingen die Sally zag, zag Kiernan niet. Ze zag niet haar televisievader bovenop een vreemde vrouw liggen: er werd alleen een reactieshot gefilmd. Sterker nog: ze zag de serie pas voor het eerst toen ze tiener was en Mad Men op Netflix kwam te staan.

Beeld Arianna Lago / Evening Standard

Er zijn meer kinderen die voor de camera opgroeien; die op een gegeven moment langer mét dan zonder hun personage hebben geleefd. Sophie Turner en Maisie Williams als de zusters Stark in Game of Thrones; de kids uit de langlopende comedyserie Modern Family; Ellar Coltrane, de jongen die we volgen op weg naar volwassenheid in Boyhood. En natuurlijk de jonge acteurs uit de Harry Potter-filmserie (Kiernans favoriete films: ze keek ‘elke dag’ minstens een keer naar Harry Potter and the Philosophers Stone).

Maar misschien kan Kiernan Shipka vooral vergeleken worden met Jodie Foster (56, inmiddels), tweevoudig Oscar-winnaar, en ook begonnen als kind-model – vanaf haar tweede jaar al. Daarna was ze een veelgevraagd kind-acteur totdat ze het pad kruiste van Martin Scorsese die haar vroeg voor een klein rolletje in Alice Doesn’t Live Here Anymore (1974). Een handvol scenes en een quote voor de eeuwigheid (‘So long suckers!‘) leidde naar de rol van de minderjarige prostituee in Scorsese’s meesterwerk Taxi Driver (1976), waar Foster (twaalf tijdens de opnames) haar eerste Oscar-nominatie voor binnenhaalde. Ze werd op de set vergezeld door haar oudere zus en had voor de opnames een psychologische test afgelegd die moest aantonen dat de opnames van Taxi Driver, een film waar ze zelf als kind niet heen mocht, haar geen emotionele schade zouden berokkenen.

En nu is Kiernan Shipka heks. Ze speelt de titelrol in The Chilling Adventures of Sabrina, een van de betere Young Adult-series op Netflix, deels Harry Potter rip-off, maar toch ook al, in de loop van dat eerste seizoen, een redelijk duister getoonzette meditatie over de soms gruwelijke weg naar volwassenheid. De trailer van het tweede seizoen, dat vanaf 5 april te zien is, belooft ons nog meer ‘dark side’ (‘Er is iets met Sabrina aan de hand‘. Reken maar!), iets wat Shipka al in huis heeft sinds die allereerste confrontatie met haar televisiemoeder in Mad Men.

Kiernan Shipka groeide op televisie op en ze zal altijd Sally blijven voor de fans van het inmiddels klassieke Mad Men. Dat zal ze ons niet kwalijk nemen. Gevraagd naar de band met haar personage zegt ze uit de grond van haar hart ‘I love her. She is awesome.’

Sabrina the teenage Witch Beeld Jeff Weddell/Netflix

The chilling adventures of Sabrina, seizoen 2, vanaf 5 april

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden