Ze is kindster, multitalent en avonturier ineen – hoe Elle Fanning de grootste actrice van haar tijd kan worden

Quizvraag. Noem zoveel mogelijk beroemde kindsterren die na hun tienerjaren op een enigszins gezonde manier in de schijnwerpers bleven, zonder in te boeten aan artistieke belang.

Elle Fanning in maart 2018 in Parijs, waar ze de modeshow van MiuMiu bezocht. Beeld Getty

Het is een select gezelschap. Een schoolvoorbeeld is actrice Emma Watson, evenals zanger Justin Bieber. Actrice/zangeres Ariana Grande doet mee, zanger/acteur Justin Timberlake ook. En Jodie Foster, Christian Bale, Leonardo DiCaprio. Miley Cyrus idem, waarbij we haar licht toondove seksuele ontwaking door de vingers zien. Actrice Drew Barrymore krabbelde geweldig op, na een puberteit gelardeerd met drank en drugs. In Nederland verliep de transformatie van Jantje naar Jan Smit vlekkeloos. Een onberispelijk nieuw clublid is ook de Amerikaanse actrice Elle Fanning (19), die onlangs met een handvol spectaculaire filmrollen een nieuwe levensfase is begonnen.

Ze was onlangs onder meer een transjongen in Three Generations, een doordraaiend topmodel in The Neon Demon, een licht nukkige tiener in het fijnbesnaarde drama 20th Century Women en in How to Talk to Girls at Parties – vanaf volgende week exclusief te zien op het Imagine Film Festival in Amsterdam – een in latex gestoken alien die belandt in de Britse punkscène van de jaren zeventig.

We spreken haar in een nachtclub op het dak van een hotel tijdens het filmfestival van Cannes. In het hoogst denkbare tempo praat ze tegen het handjevol journalisten dat zich om haar heen heeft verzameld. Een complimentje over haar recente filmkeuzes en haar stem schiet omhoog: ‘O thánk youuu!’

In How to Talk to Girls at Parties (2017).

Fanning – aanstaande maandag viert ze haar 20ste  verjaardag – groeide op voor de camera’s. Ze was pas 2 toen ze het dochtertje speelde van een zwakbegaafde Sean Penn in I Am Sam, een personage dat in het  verloop van het filmdrama werd vertolkt door haar vier jaar oudere zus Dakota, die eveneens begon als kindster. Op haar 5de acteerde ze het dochtertje van Kim Basinger en Jeff Bridges in de John Irving-verfilming The Door in the Floor (2004); zware kost over ouders die hun twee zoons verloren, een tragedie waarvan nakomertje Fanning de dupe is. In een making-of van de film vertelt Bridges hoe een huilscène met Fanning hem verontrustte, zó overtuigend waren haar tranen. Tot de regisseur 'cut' riep en Elle lachend naar haar speelhoek holde. Ook de regisseur wist niet wat hij meemaakte. ‘Ze kon haar emoties gewoon aan en uit zetten.’

Dat Fanning op piepjonge leeftijd aan een heuse acteercarrière werkte, realiseerde ze zich uiteraard niet. Ze deed gewoon wat ze graag deed, in het kielzog van Dakota. Hoe precies? ‘Je ging naar een auditie, je werd wel of niet gekozen – en dat was het.’ Haar ouders hielden in de gaten of de filmset hun kind een veilige omgeving bood, eigen invloed kreeg Fanning pas later.

Opmerkelijke filmrolletjes volgden, in The Curious Case of Benjamin Button (2008) bijvoorbeeld, waarin Brad Pitt wordt geboren als bejaarde en geleidelijk, per decennium jonger wordt. Als hij zijn latere geliefde voor het eerst tegen het lijf loopt, is zij (Fanning) nog geen 10 terwijl hij oud en rimpelig is. Het is een van de origineelste en eigenaardigste verbeeldingen van kalverliefde in de filmgeschiedenis.

Minstens even volwassen is ze in Sofia Coppola’s Somewhere (2010), een ingetogen drama over de existentiële crisis van een verslaafde actiefilmacteur met één lichtpuntje in het leven: zijn 11-jarige dochter Cleo. Ondanks Coppola’s voorstel een stand-in te vragen, traint Fanning naar verluidt drie maanden om zelf een kunstschaatsscène te spelen. In Super 8 (2011), een hommage aan het sciencefictiongenre en tevens haar eerste blockbuster, acteert ze volgens deze krant ‘boven alles en iedereen uit’. Haar eerste monsterhit scoort ze met haar rol als prinses in het uitstekende Disneysprookje Maleficent (2014).

In Somewhere (2010, met links Stephen Dorff).

Vanaf dat moment gebeurt er iets opmerkelijks. In plaats van zich te laten typecasten in vergelijkbaar zoete rollen in kolossale studiofilms, bewandelt Fanning een beduidend minder veilig pad. Omslagpunt in haar carrière is de hoofdrol in het verrukkelijk groteske The Neon Demon (2016), een controversiële aanval van beroepsprovocateur Nicolas Winding Refn (Drive) op het ideaal van jeugdige schoonheid in de modellenwereld, inclusief scènes met kannibalisme en necrofilie. Een betere rol om de laatste restjes kindertijd voor de camera kwijt te raken lijkt ondenkbaar: achter de façade van meisjesachtige onschuld komt plotseling een genderfluïde femme fatale tevoorschijn. En voor het eerst overschaduwt ze haar zus.

‘Ik speelde altijd het kind’, zegt ze. ‘Maar bij The Neon Demon dachten mensen: wow, dit is  duister.’ Met haar typische hoge uithalen praat ze over regisseur Winding Refn. Die ontregelde haar nogal tijdens hun eerste ontmoeting. Of Fanning zichzelf mooi durfde te noemen, wilde hij weten. Na enig aandringen knikte ze van ja. Ze snapte dat dit zelfinzicht nodig was om het personage te doorgronden.

Ze vult aan: ‘Ik probeer tegenwoordig films uit te zoeken die mensen nog nooit hebben gezien. Sommige mensen zullen er een hekel aan hebben, anderen zullen er dol op zijn. Het belangrijkst vind ik dat het films zijn die de mensen bijblijven. Degenen die mij helpen met het kiezen van rollen, de managers en de agenten, werken met mij sinds ik jong ben. Ze begrijpen mij. Ik denk dat ze mij zelfs eerder zouden afremmen als ik een te veilige keuze maak. Je wil niet steeds hetzelfde spelen, toch? Hetzelfde is saai.’

Terloops noemt ze de meest eigenzinnige regisseurs met wie ze de afgelopen jaren werkte bij hun voornaam. Liefkozend, als een soort filmouders. Ze inspireren haar ook buiten haar eigen vak. ‘Ik teken en schilder af en toe. Iedere regisseur met wie ik werk krijgt een geschilderde verbeelding van mijn personage. Ik zou graag ooit zelf iets regisseren. Ik schrijf ook een beetje. Maar regisseren staat bovenaan.

‘Als je op de set staat, voel je je niet per se een rekwisiet, maar je faciliteert wel het verhaal van een ander, in dienst van de regisseur. Dat is natuurlijk geweldig om te doen, maar het is geen volledig eigen creatie. Het lijkt me fascinerend om iets te maken dat helemaal van mij is.’

De Amerikaanse filmmaker John Cameron Mitchell, begin deze eeuw doorgebroken met de extravagante campmusical Hedwig and the Angry Inch, regisseerde Fanning in de rol van buitenaards wezen in zijn kleurrijk vormgegeven  How to Talk to Girls at Parties, een punkkomedie die ook een parodie op een subcultuur is. Het is een sprankelende, lekker eigenaardige variant op Romeo en Julia, gebaseerd op een kort verhaal van cultschrijver en -stripscenarist Neil Gaiman (bekend van de recente fantasyserie American Gods en de kinderhorrorfilm Coraline), over de kortstondige liefde tussen een alien, Fanning, en een jonge punker.

Elle Fanning in Three Generations (2015, met links Naomi Watts).

‘Ze is een frisse wind, precies de actrice die ik zocht’, zegt regisseur Mitchell, daags na de première in Cannes. Op de set bleek Faning een multitalent. ‘Haast elke take die ze speelde was perfect. Ze wil ooit filmmaker worden en dat merk je; ze weet hoe montage werkt, was kritisch op het scenario. Dat zat te vol, zei ze toen ze het net had gelezen. Een ongewone uitspraak voor een actrice, want de meesten houden juist van tekst. Elle vond dat er best wat geknipt mocht worden om duidelijker te maken wat er omgaat in haar personage.’

Fanning: ‘Het is een erg fysieke rol. Ik draag als alien een geel latexpak dat ik alleen met glijmiddel aan kon trekken. Het uiterlijk van dit personage is zó belangrijk.’ Ze moest denken aan Gwyneth Paltrow in The Royal Tenenbaums, met haar strakke kapsel, dikke mascara en onveranderlijk treurige blik. ‘Zó iconisch. Dat is een niveau dat ik hoop te bereiken. Een personage dat niet alleen bestaat terwijl je de film kijkt, maar dat na afloop voortleeft.’

Mitchell vergelijkt Fanning met Nicole Kidman, een van haar tegenspelers in zijn film. ‘Wie is meer op zoek naar het verkennen van haar grenzen dan Nicole? Isabelle Huppert, misschien? Tilda Swinton? Elle is onderweg om een Nicole te worden. Een Tilda. Of een Isabelle. Een grote, veelzijdige actrice.’

Nicole Kidman, die in Cannes vertelde dat ze graag jonge actrices wegwijs maakt in de filmwereld, voorzag haar op de set van How to Talk to Girls at Parties van levenslessen. Een ‘true mom’, noemt Fanning haar. Zorg dat je de juiste ‘tribe’ om je heen verzamelt, drukte Kidman Fanning op het hart. De juiste groep mensen die je ondersteunen, die van je houden om de juiste redenen.

In 20th Century Women (2016, met links Lucas Jade Zumann).

Fannings 'tribe' is stevig, zegt ze. Ze woont nog thuis, in een ‘gezin vol sterke vrouwen’. Sinds kort zonder vader: haar ouders scheidden anderhalf jaar geleden na een huwelijk van bijna 27 jaar. Fanning somt op: ‘Mijn zus, moeder, tante, oma. Zelfs mijn honden zijn meisjes. Mijn middelbareschoolvrienden zijn dan weer allemaal jongens. Ze hebben niets met de filmwereld te maken.’

Haar ouders – moeder Heather Joy was proftennisser, vader Steven profhonkballer – probeerden er een zo gewoon mogelijk gezinsleven op na te houden. ‘Ik kreeg thuis les tot mijn 9de’, zegt Fanning. ‘Tot ik ontdekte dat ik eigenlijk totaal geen vrienden had en mijn ouders vroeg of ik naar een echte school mocht. Sindsdien voelde ik mij heel geaard. Mijn familie zou me iets aandoen als ik naast mijn schoenen zou lopen.’

Het was  de bedoeling dat haar zus en zij de nieuwe Venus en Serena Williams zouden worden, zei ze op haar 12de tegen The New York Times. De profsportcarrière van hun ouders was hun voorbeeld. Maar het liep anders toen Dakota niets anders wilde dan acteren – en Elle haar grote zus volgde.

Ze probeert zich gewoon op straat te vertonen, ook al is dat tegenwoordig niet meer zo eenvoudig. Een dag voor het interview wandelde ze in haar eentje over de boulevard van Cannes. ‘Ik moest een galajurk kopen en wilde een ijsje eten. Alles ligt hier op wandelafstand, het is onzinnig om in een auto te stappen. Ik ben best druk en energiek en zeg al snel: ik loop wel. Als ik dan mensen tegenkom, willen ze meestal gewoon een selfie. Het is handiger dan een handtekening. Je kunt gewoon blijven wandelen, je kijkt even opzij en lacht.’

Iets zachter: ‘We zijn hier in Cannes, toch? Mensen komen hier speciaal naartoe om films te kijken én de mensen te zien die in die films spelen. Het zou onbeleefd zijn om niet even 'hi' te zeggen.’

Het Imagine Film Festival in Amsterdam begint woensdag in Eye met een besloten vertoning van Wes Andersons animatiefilm Isle of Dogs en duurt tot 21 april. Naast de gebruikelijke mix van (grensverleggende) sciencefiction, fantasy, horror, thriller en actie is er het programma Kick-Ass Women, met extra aandacht voor  ‘het machtige koor van kick-ass vrouwenstemmen in genrefilms’. How to Talk to Girls at Parties, met Elle Fanning als alien, wordt twee keer op het festival vertoond.  Zie imaginefilmfestival.nl 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden