Zauberflöte voor de massa ode aan ambachtelijkheid

Die Zauberflöte, de opera die Salzburg van Marionettentheater tot Mozarts geboortehuis aan de Getreidegasse bezielt, is naar het bedrijfsterrein verbannen....

De Zauberflötenhalle is de Salzburger manier om de Festspiele laagdrempeliger te maken. De opera, een bewerking van de productie die twee jaar geleden in de Felsenreitschule in première ging, wordt tien maal opgevoerd in deze hal, die meer dan tweeduizend plaatsen heeft.

Kaarten voor de duurste rijen kosten ruim vijfhonderd gulden, voor de stoelen helemaal achter in de hal wordt iets minder dan honderd gulden gevraagd. Naar Salzburger maatstaven is dat spotgoedkoop. Dit alles met inachtneming van het gegeven dat de Festspiele als opdracht hebben ongeveer de helft van het budget van ongeveer honderd miljoen gulden met kaartverkoop terug te verdienen, een aanzienlijk hoger percentage dan vergelijkbare festivals.

Het aardige is dat de Zauberflöte die in deze no nonsense-omgeving wordt opgevoerd, juist een ode aan de handvaardigheid is. Het is een licht en luchtig spektakel, dat eerder charmeert dan overdondert, en speculeert op de bereidwilligheid van het publiek zich de zinnen te laten begoochelen. De draden en knopen springen in het oog, je ziet het theaterknechtje draven dat de Tinguely-achtige vogelfiets van Papageno voortbeweegt, je voelt het ongemak van de kennelijk op beelden van Nikki de Saint-Phalle geïnspireerde kostuums voor de Drie Dames. En toch wordt de illusie niet verstoord.

Freyer heeft zich weinig aangetrokken van de zware symboliek waarmee Die Zauberflöte vaak is omgeven. De beproevingen van water en vuur zijn hier fluitjes van een cent, de slang is amper serieus te nemen, de poorten die leiden tot Kennis en Natuur staan scheef. De illusie die deze enscenering bewerkstelligt, is een heel andere: Die Zauberflöte is circus, met Tamino en Pamina als harlekijns, en Papageno en Papagena als opperclowns, die er geen twijfel over laten bestaan waarop volgens hen met toverfluit en klokkenspel wordt gedoeld.

Van een heel ander soortelijk gewicht is Chowanschtschina, een opera waartoe componist Modest Moesorgski zich liet inspireren door de opstand van vorst Chowanski tegen het bewind van tsaar Peter de Grote. De eerste week van de Festspiele staat in het teken van stukken die zelden tevoorschijn worden gehaald. Moesorgski heeft zijn opera nooit kunnen aanschouwen. Rimski-Korsakov voltooide na diens dood in 1881 de orkestpartijen, waaraan later ook nog door Sjostakovitsj en Ravel gesleuteld zou worden.

Historisch gezien is het opmerkelijk dat deze tumultueuze episode uit de historie van Moskou nu ten tonele wordt gevoerd door koor en orkest van het Marijinski Theater in Sint-Petersburg, van oudsher de aartsrivaal van de hoofdstad. Dirigent Valeri Gergjev heeft van het Marijinski in enkele jaren een machtig en robuust instrument gemaakt. Het orkest beheerst de turbulentie waarmee een staatsgreep nu eenmaal gepaard gaat, maar kan ook recht doen aan de stilte die heerst in het oog van de orkaan. Het koor geeft overtuigend stem aan zowel morrende Moskovieten als ongeruste sekteleden.

Deze eenmalige concertante presentatie is een warm pleidooi om snel een geënsceneerde Chowanschtschina op reis te sturen. Temeer omdat de zangers die de strijdende vorsten vertolken, elkaar achter de rug van de dirgent om nu al bijna bij de keel grijpen.

In de uitbundige 'bravo's' na afloop klonk de gedachte door dat Gergjev wel eens een goede kandidaat zou kunnen zijn voor de opvolging van Festspiele-intendant Gerard Mortier, die in 2001 vertrekt. Tot dusver circuleren de namen van de dirigenten Sinopoli, Harnoncourt, Bairenboim en Rattle. Gergjev, een duizendpoot met muzikale bemoeienissen in Sint-Petersburg, Finland, Londen, New York en Rotterdam, heeft minstens even goede papieren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden